Tax Free Satış Nedir? Yolcu Beraberi Eşya Faturası Nasıl Düzenlenir?

Tax free satış, Türkiye'de ikamet etmeyen yolculara yapılan ve yolcunun beraberinde yurt dışına götürdüğü mallar için uygulanan KDV istisnasıdır (KDV Kanunu md. 11/1-b). Satıcı faturada KDV'yi hesaplayıp tahsil eder. Mal üç ay içinde yurt dışına çıkarılıp fatura gümrükte onaylanınca KDV yolcuya iade edilir. Bu faturaya yolcu beraberi eşya faturası denir.

Bu istisna mağazanın satış anını değiştirmez: fiyat KDV dahil söylenir, KDV tahsil edilir ve beyan edilir. Fark, satıştan sonra başlayan süreçtedir. Fatura doğru bilgilerle düzenlenmezse gümrük onayı alınamaz, yolcu iadesini alamaz ve satıcı da yolcuya ödediği KDV'yi indirim konusu yapamaz. Bu yazıda kuralları KDV Genel Uygulama Tebliği'nin (II/A-5) ilgili bölümüne ve GİB'in e-Fatura Gümrük İşlemleri Kılavuzu'na dayanarak anlatıyoruz.

Tax Free Satış Nasıl İşler?

İstisnanın mantığı "önce tahsil et, çıkış kanıtlanınca iade et" şeklindedir. Tebliğ bunu açıkça yazar: verginin önce tahsil edilip, malın yurt dışına çıkarılmasından sonra iade edilmesi şeklinde uygulanır.

Yani satıcı için tax free satış, sonradan iade edilecek bir KDV'nin geçici olarak tahsil edilmesidir. İade edilen tutar beyannamede indirim olarak geri alınır; indirimle giderilemeyen kısım ise satıcıya iade edilebilir.

Tax Free ile Bavul Ticareti (Özel Fatura) Arasındaki Fark

Türkiye'de ikamet etmeyenlere yapılan satışlarda iki ayrı rejim vardır ve sık karıştırılır. Bavul ticareti, KDV Kanunu'nun 11/1-a maddesi kapsamında bir mal ihracatıdır ve KDV hiç hesaplanmaz. Tax free ise 11/1-b kapsamındadır ve KDV önce hesaplanıp tahsil edilir.

Bavul ticareti izni (İstisna İzin Belgesi) olan mükelleflerin tax free satış yapabilmek için ayrıca izin belgesi almasına gerek yoktur. İhracatın diğer yolları için mikro ihracat rehberimize bakabilirsiniz.

Kimler Tax Free Satış Yapabilir?

Tebliğe göre bu satışları yalnızca gerçek usulde KDV mükellefleri yapabilir. Basit usulde vergilendirilen esnaf bu kapsamda satış yapamaz; mükellefiyet türleri arasındaki fark için basit usul ve gerçek usul karşılaştırmasına bakabilirsiniz. Gerçek usuldeki satıcının da iki yoldan birini seçmesi gerekir:

1. Vergi dairesinden izin belgesi almak: Satıcı dilekçeyle başvurur. Vergi dairesi yoklama yapar, satıcının bu tür satışları yapabilecek organizasyona sahip olduğunu görürse İzin Belgesi verir. Belge işyerinde görünür bir yere asılır.
2. Yetki belgeli bir aracı firmayla sözleşme yapmak: Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan "Türkiye'de İkamet Etmeyen Yolculara KDV İadesi Yetki Belgesi" almış bir aracı firmayla sözleşme imzalayan satıcının ayrıca izin belgesi alması gerekmez. Bu satıcı, sözleşmeye dayanarak istisna uyguladığını belirten ve iki tarafın kaşesini taşıyan bir levhayı işyerine asar.

İkinci yolda yolcuya iadeyi aracı firma yapar ve bunun karşılığında komisyon alır. Ancak tebliğ, aracı firma ile satıcının iadeden müteselsilen sorumlu olduğunu belirtir. Aracı firma iadeyi herhangi bir nedenle yapmazsa iadeyi satıcı yapmak zorundadır.

Aracı firma olmak isteyenler için ayrıca şartlar vardır: bilanço esasına göre defter tutmak, en az 1.000.000 TL özkaynak, ücretli statüde en az beş çalışan ve yalnızca bu alanda aracılık yapmak. Yetki belgesi beş yıl için verilir.

Kimler Tax Free Alışverişten Yararlanabilir?

İstisnadan iki grup alıcı yararlanabilir:

• Türkiye'de ikamet etmeyen ve aldığı malı yurt dışına götüren yabancı uyruklu alıcılar.
• Yurt dışında ikamet eden ve bunu o ülkenin resmi makamlarından alınmış ikamet tezkeresi veya benzeri bir belgeyle kanıtlayan Türk uyruklu alıcılar.

Yurt dışında yaşadığını belgeleyemeyen bir Türk vatandaşına tax free satış yapılamaz. Satıcının, alıcının pasaportunu ve Türk vatandaşları için ikamet belgesini satış anında kontrol etmesi gerekir; bu bilgiler faturaya da yazılır.

Hangi Mallar Kapsamda? Asgari Tutar Ne Kadar?

Yolcu beraberinde götürülebilecek her türlü mal bu kapsamda satılabilir. İki istisna vardır:

• Hizmetler kapsam dışıdır. Otel konaklaması, restoran hizmeti, tur veya tamir hizmeti tax free olarak satılamaz.
• ÖTV Kanunu'na ekli (I) sayılı listedeki mallar (akaryakıt, LPG ve doğal gaz gibi ürünler) kapsam dışıdır.

İstisnanın uygulanması için alıcının aynı satıcıdan aldığı malların faturada gösterilen bedelleri toplamının KDV hariç 1.000 TL'nin üstünde olması gerekir. Aynı faturada birden fazla mal çeşidi varsa hepsi bu toplama dahildir. Bu tutar 49 Seri No.lu KDV Genel Uygulama Tebliği Değişikliği ile 1 Şubat 2024'ten itibaren 100 TL'den 1.000 TL'ye çıkarılmıştır. Tutar tebliğ değişiklikleriyle yeniden güncellenebileceği için satış öncesinde güncel tebliği kontrol edin.

Eşik faturanın toplamına bakar. Örneğin KDV hariç 400 TL ve 700 TL'lik iki ürün aynı faturada gösterilirse toplam 1.100 TL olur ve eşik aşılır. Ayrı faturalarda kesilirlerse hiçbiri eşiği aşmaz.

Yolcu Beraberi Eşya Faturası Nasıl Düzenlenir?

Fatura, satış faturasının genel unsurlarını taşır. Mal bedeli üzerinden KDV hesaplanır ve ayrıca gösterilir. Tebliğe göre faturaya şu bilgiler de yazılır:

• Alıcının pasaport türü ve numarası.
• Türk uyruklu alıcılar için ayrıca yabancı ülkede ikamet ettiğini gösteren belgenin tarih ve numarası.
• Alıcının banka şubesi ve hesap numarası.
• Satıcı iadeler için hesap açtırmışsa satıcının banka şubesi ve hesap numarası.

Tebliğ, faturada yer alan bilgileri taşıması şartıyla yeni nesil ödeme kaydedici cihazların ürettiği belgenin de kullanılabileceğini, bu belgenin fatura düzenleme sınırının altında veya üstünde olsa dahi fatura yerine geçtiğini belirtir. Cihaz zorunluluğu için yeni nesil ÖKC rehberimize bakabilirsiniz.

Kâğıt fatura ile düzenleme

Tebliğde kâğıt belge için tarif edilen usul şudur:

• Fatura dört nüsha olarak düzenlenir; ilk üç nüsha alıcıya verilir, dördüncü nüsha satıcıda kalır.
• Alıcı çıkışta faturayı gümrük görevlisine onaylatır ve onaylı nüshalardan ikisini gümrükte bırakır. Kalan nüsha iade için kullanılır.
• İadenin gümrükteki banka şubesinden yapılmasını isteyen satıcı, faturayla birlikte alıcıya bir çek verir. Çekte faturanın tarih ve numarası ile KDV tutarı TL olarak yazılır. Çekin üzerinde, yolcu KDV iadesi dışında kullanılamayacağı ve ciro edilemeyeceği şerhi bulunur.

Yetki belgeli aracı firmayla çalışan satıcılar, aracı firmanın verdiği fatura-çek belgesini kullanır. Bu belge de dört nüsha düzenlenir; aslı ve iki örneği alıcıya verilir.

e-Fatura ile düzenleme

509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği (IV.1.7.1) uyarınca e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellefler, yolcu beraberi eşya ihracı kapsamındaki faturalarını 1 Temmuz 2017'den itibaren e-Fatura olarak düzenlemek zorundadır. Usul ve esaslar GİB'in "e-Fatura Uygulaması Gümrük İşlemleri Kılavuzu"nda yer alır.

Kılavuz, elektronik yolcu beraberi eşya faturasının yetki belgeli aracı kurum aracılığıyla iade yöntemini seçen mükellefler için uygulandığını belirtir. Bu akışta fatura alıcısı turist değil, gümrük idaresidir. Fatura GİB üzerinden gümrüğe gider, çıkışta gümrük memurunun ekranına düşer. Onaylanınca bir uygulama yanıtı aracı kuruma gönderilir ve aracı kurum yolcuya iadeyi yapar.

Faturanın UBL-TR alanları, normal bir e-Faturadan şu noktalarda ayrılır:

Fatura tipi ISTISNA olsa da bu faturada KDV sıfır değildir. Vergi hesaplanır ve tutarı yazılır; 501 kodu yalnızca işlemin tax free niteliğini gösterir. Diğer fatura tipleriyle farkı e-Fatura tipleri yazısında, etiket kavramını ise e-Fatura etiketi yazısında anlattık.

Kılavuzun satıcıya yüklediği diğer pratik yükümlülükler:

• Gerçek zamanlı gönderim: Fatura GİB'e anında iletilmelidir. Aynı gün alışveriş yapıp ülkeden çıkan yolcunun faturası gümrükte görünmezse onay alınamaz.
• Kâğıt yedek: Sistemde sorun olursa kullanılmak üzere yeterli miktarda kâğıt fatura bulundurulur. Kâğıt düzenlenen satış için sonradan ayrıca e-Fatura düzenlenmez.
• Kâğıt çıktı: GİB veya gümrük sistemlerinde sorun yaşanırsa çıkış işlemi yapılabilsin diye müşteriye e-Faturanın iki örnek kâğıt çıktısı verilir.
• İptal ve iade bildirimi: Satış iptal edilir veya ürün iade edilirse satıcı bunu GİB'in "Yolcu Beraberi Eşya (Tax-Free) Faturası Satış İptal/İade Bildirim Portalı" üzerinden gümrük idaresine bildirmek zorundadır. Bu bildirim e-Faturayı iptal etmez; iade faturası veya gider pusulası gibi belgeleri yine düzenlemeniz gerekir.

Kılavuzdaki VKN ve alan değerleri zamanla güncellenebilir. Faturayı göndermeden önce özel entegratörünüzden ve ebelge.gib.gov.tr'deki güncel kılavuzdan teyit edin. Aracı kurum kullanmıyorsanız, faturayı hangi senaryoyla düzenleyeceğinizi de entegratörünüzle netleştirin.

Örnek Hesaplama

KDV oranı %20 varsayımıyla (ürününüzün güncel KDV oranını kontrol edin), Türkiye'de ikamet etmeyen bir yolcu KDV hariç 5.000 TL'lik bir çanta satın alıyor:

Fatura tutarı KDV hariç 1.000 TL'yi aştığı için istisna uygulanabilir. Satıcı 1.000 TL KDV'yi satış döneminde beyan eder; yolcuya iade ettiği dönemde aynı tutarı indirim olarak gösterir. KDV hesabının temeli için KDV hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.

İade aracı firma üzerinden yapılıyorsa aracı firma bu hizmet karşılığında komisyon alır; yolcuya ödenen tutar 1.000 TL'nin altında kalabilir. Tebliğe göre bu komisyon KDV'ye tabidir ve KDV, iadeye esas tutar ile yolcuya ödenen tutar arasındaki fark üzerinden iç yüzde yoluyla hesaplanır. Örneğin yolcuya 850 TL ödenirse fark 150 TL'dir. Komisyon hizmetine %20 KDV uygulandığı varsayılırsa bu farkın içindeki KDV 150 × 20 / 120 = 25 TL'dir. Bu farkın fatura-çekte ayrıca gösterilmesi ya da kolayca hesaplanabilmesi zorunludur.

Vergi Yolcuya Nasıl İade Edilir?

Tebliğ beş iade yolu tanımlar. Satıcı hangisini kullanacağını kendi organizasyonuna göre seçer:

İki noktaya özellikle dikkat edin:

• 10 gün kuralı: Havale yönteminde iadeyi 10 gün içinde göndermeyen satıcının izin belgesi iptal edilir ve bu kapsamda bir daha satış yapmasına izin verilmez.
• Avansın riski: Satış anında ödenen avans, mal süresinde çıkmaz veya onaylı fatura süresinde gelmezse iade edilmiş sayılmaz ve indirilemez. Avans en erken onaylı faturanın elinize geçtiği dönemde indirim ve iade konusu yapılabilir.

Tax Free Satış Beyannamede Nasıl Gösterilir?

İşlem 1 No.lu KDV Beyannamesinde üç satırla izlenir:

Teslim ve yolcuya iade aynı dönemde gerçekleşirse üç satır aynı beyannamede doldurulur. Yolcuya iade sonraki bir dönemde yapılırsa 104 ve 408 o döneme kaydedilir. İade talep etmeyen mükellef 408 satırını doldurmaz; yolcuya ödediği KDV 104 üzerinden indirilir ve kalan kısım devreden KDV olarak sonraki döneme aktarılır.

Satıcı ayrıca bir dönemde yolculara iade ettiği vergilerin ayrıntısını gösteren, kaşeli ve imzalı bir listeyi dilekçe ekinde beyanname verme süresi içinde vergi dairesine verir.

Satıcı İade Talebinde Hangi Belgeleri Verir?

Yolcuya ödediği KDV'yi indirimle gideremeyen satıcı iade talep edebilir. Tebliğin II/A-5.11 bölümüne göre aranan belgeler:

• Standart iade talep dilekçesi.
• Gümrükçe onaylı satış faturası veya fatura-çek aslı ya da onaylı örneği. İade aracı firma tarafından yapıldıysa bu firmanın gönderdiği icmaller ile ödeme belgelerinin onaylı örnekleri.
• İadenin talep edildiği döneme ait indirilecek KDV listesi.

Rapor ve teminat şartları da tebliğde belirlenmiştir:

• Mahsuben iade talepleri, belgeler eksiksizse tutarına bakılmaksızın vergi inceleme raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir.
• Nakden iade talepleri 50.000 TL'ye kadar rapor ve teminat aranmadan yerine getirilir. Aşan kısım için vergi inceleme raporu veya YMM tasdik raporu gerekir; teminat verilirse iade önce yapılır. Bu sınır 52 Seri No.lu Tebliğ ile 31 Ekim 2024'ten itibaren 50.000 TL'ye çıkarılmıştır. Güncel tutarı kontrol edin.

Genel iade süreci için KDV iadesi nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Hizmeti tax free kapsamında faturalamak: Hizmet ifaları kapsam dışıdır; yalnızca yolcunun götürdüğü mallar istisnadan yararlanır.
• Eşiği ürün bazında değerlendirmek: 1.000 TL sınırı faturanın KDV hariç toplamına bakar. Satışı birden fazla faturaya bölmek, eşiği aşan bir alışverişi kapsam dışına düşürebilir.
• Pasaport veya ikamet belgesini kontrol etmemek: Eksik ya da hatalı kimlik bilgisi, gümrük onayını ve iadeyi engeller. Türk uyruklu alıcıda yurt dışı ikamet belgesi şarttır.
• Bavul ticaretiyle karıştırmak: Tax free satışta KDV hesaplanır. KDV'siz fatura kesmek ancak özel fatura ile yapılan bavul ticaretinde mümkündür ve ayrı bir izin ister.
• e-Faturayı gecikmeli göndermek: Fatura GİB'e geç iletilirse aynı gün ülkeden çıkan yolcu gümrükte onay alamaz.
• İade edilen ürünü bildirmemek: Tax free satış iptal edilirse veya ürün iade edilirse durum bildirim portalından gümrüğe bildirilmelidir. Aksi halde haksız KDV iadesi riski doğar.
• Havale süresini kaçırmak: Onaylı fatura geldikten sonra 10 gün içinde ödeme yapılmazsa izin belgesi iptal edilir.

Tax Free Satışlarınızı Takip Etmek

Tax free satış yapan bir işletmede her fatura bir süreç başlatır: gümrük onayı beklenir, yolcuya iade yapılır, aracı firma icmali gelir ve beyannamede doğru dönemde gösterilir. Bu adımları fatura bazında izlemek, iadesi bekleyen ve süresi dolmak üzere olan işlemleri görmeyi kolaylaştırır.

Paramset ön muhasebe programında satışlarınızı, tahsilatlarınızı ve cari hareketlerinizi tek yerden izleyebilirsiniz. e-Fatura gönderimini ise özel entegratör paneli üzerinden aynı ekrandan yönetebilirsiniz.

Kaynaklar

• GİB — KDV Genel Uygulama Tebliği (güncel metin, PDF) — II/A-5 "Yolcu Beraberi Eşya (Türkiye'de İkamet Etmeyenlere KDV Hesaplanarak Yapılan Satışlar)" (5.1-5.11); II/A-1.2 özel fatura ile satışlar (bavul ticareti); 49 ve 52 Seri No.lu değişiklik tebliğleri dipnotları
• GİB — 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği (güncel metin, PDF) — IV.1.7.1 İhracat İşlemlerinde e-Fatura Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu
• GİB — e-Fatura mevzuat ve kılavuzlar sayfası — "e-Fatura Uygulaması Gümrük İşlemleri Kılavuzu" Versiyon 1.8 (Şubat 2018), bölüm 4 Yolcu Beraber Eşya Faturası
• GİB — e-Fatura Gümrük İşlemleri Kılavuzu (zip)