Yazılara Geri Dön
FINANS
12 dk okuma

Mahsuplaşma Nedir? Karşılıklı Borç ve Alacaklar Cari Hesapta Nasıl Kapatılır?

Mahsuplaşma Nedir? Karşılıklı Borç ve Alacaklar Cari Hesapta Nasıl Kapatılır?
Bu içeriği yapay zekâ ile özetleyin
İçindekiler14 bölüm

Mahsuplaşma, aynı iki taraf arasında karşılıklı olarak bulunan para borcu ve alacağının, küçük olan tutar kadar birbirinden düşülerek kapatılmasıdır. Hukuktaki adı takastır ve Türk Borçlar Kanunu'nun 139-145. maddelerinde düzenlenir. Para el değiştirmez; iki taraf da cari hesabına bir mahsup kaydı atar ve geriye yalnızca net bakiye kalır.

Uygulamada durum çoğu zaman şöyle ortaya çıkar: Bir firmaya mal satıyorsunuz, aynı firmadan da nakliye ya da ambalaj hizmeti alıyorsunuz. Bir tarafta 180.000 TL alacağınız, öbür tarafta 72.000 TL borcunuz var. İki tarafın da parayı birbirine göndermesi yerine 72.000 TL'yi karşılıklı düşüp yalnızca 108.000 TL'lik farkı tahsil etmek hem nakit akışını rahatlatır hem banka işlemini azaltır. Bu yazıda mahsuplaşmanın hukuki şartlarını, hangi alacakların mahsup edilemeyeceğini, tutanakta nelerin yer alması gerektiğini ve muhasebe kaydının nasıl yapılacağını adım adım anlatıyoruz.

Mahsuplaşma, Takas ve Mahsup: Aynı Şey mi?

Bu üç kelime günlük dilde birbirinin yerine kullanılır, ama her birinin baktığı yer farklıdır:

TerimNerede kullanılır?Anlamı
TakasHukuk (TBK m.139-145)Karşılıklı borçların, beyanla birbirini sona erdirmesi
MahsuplaşmaTicari dilİki tarafın karşılıklı borç-alacağı düşmek için anlaşması
MahsupMuhasebeKasa veya banka hareketi olmadan yapılan kayıt

Muhasebedeki mahsup kavramı mahsuplaşmadan daha geniştir: vadeli satış faturası, amortisman ya da gider tahakkuku da birer mahsup kaydıdır, çünkü hiçbirinde para hareket etmez. Mahsuplaşma ise bu kayıtların özel bir türüdür: iki cari bakiyenin birbirine karşı kapatılması. Fiş türleri arasındaki ayrımı muhasebe fişi nedir, tahsil, tediye ve mahsup fişi farkı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bankacılıkta kullanılan "çek takası" ise bambaşka bir şeydir; bankalar arası çek ve ödeme mutabakatını ifade eder ve bu yazının konusu değildir.

Mahsuplaşmanın Şartları (TBK m.139)

Kanunun temel kuralı kısadır: İki kişi karşılıklı olarak bir miktar para veya özdeş diğer edimleri birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel ise her biri alacağını borcuyla takas edebilir (TBK m.139/1). Bu cümleden dört şart çıkar:

ŞartNe demek?Uygulamadaki karşılığı
KarşılıklılıkBorçlu ve alacaklı aynı iki kişi olmalıA Ltd. ile B Ltd. arasında; ortak ya da grup şirketi araya giremez
Aynı tür edimPara karşısında para, özdeş mal karşısında özdeş malTL alacağı, TL borcuyla kapatılır
Muacceliyetİki borcun da vadesi gelmiş olmalıVadesi dolmamış faturaya karşı tek taraflı takas ileri sürülemez
Zamanaşımına uğramamış olmaTakas edilebileceği anda alacak zamanaşımına uğramamış olmalıEski bir alacak, o anda henüz süresi dolmamışsa yine kullanılabilir

İki ek kural daha önemlidir:

  • Çekişmeli alacak takası engellemez. Alacaklardan biri tartışmalı olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139/2). Ama tartışma sonunda alacak doğmamış çıkarsa takas da o ölçüde dayanaksız kalır; bu yüzden çekişmeli kalemi mahsuplaşmaya sokmadan önce iki kez düşünün.
  • Zamanaşımı anı, takas edilebilme anıdır. TBK m.139/3'e göre zamanaşımına uğramış bir alacağın takası, takas edilebileceği anda henüz zamanaşımına uğramamış olması koşuluyla ileri sürülebilir. Yani iki borç karşılaştığında alacağınız diriyse, beyanı sonradan yapmanız takası engellemez. Süreleri ticari alacaklarda zamanaşımı kaç yıl yazımızda ele aldık.

Karşılıklılık şartı en sık nerede bozulur?

Karşılıklılık şartı kâğıt üzerinde basit görünür ama en çok hata burada yapılır:

  • Ortak ile şirket karıştırılır. Şirketin müşterisine olan alacağı, şirket ortağının o müşteriye olan kişisel borcuyla mahsup edilemez; ortak ile şirket ayrı kişilerdir. Ortak ile şirket arasındaki hesapların nasıl tutulacağını ortaklar cari hesabı nedir yazımızda anlattık.
  • Grup şirketleri tek kişi sanılır. Aynı patronun iki şirketi bile hukuken iki ayrı kişidir. A Ltd.'nin alacağı, kardeş şirket C Ltd.'nin borcuyla doğrudan takas edilemez.
  • Şube ile merkez ayrı sanılır. Tersine, aynı tüzel kişiliğin şubeleri tek kişidir; şube bazında açılmış ayrı cari kartlar mahsuplaşmaya engel değildir.

Takas Nasıl Gerçekleşir? Beyan ve Etkisi

Mahsuplaşmanın iki yolu vardır.

1. Tek taraflı takas beyanı. TBK m.143'e göre takas, ancak borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir. Karşı tarafın onayı gerekmez; şartlar varsa beyan yeterlidir. Kanun bu beyan için özel bir şekil öngörmez, ama ispat yükü beyanı yapandadır. Bu yüzden beyanı KEP, noter veya iadeli taahhütlü mektup gibi tarihini ve içeriğini ispatlayabileceğiniz bir yolla göndermek en güvenlisidir.

2. Karşılıklı mahsuplaşma anlaşması. Ticari hayatta çok daha yaygın olan yol budur: iki taraf mutabakat sırasında hangi kalemlerin birbirine karşı kapatılacağını bir tutanakla kararlaştırır. Anlaşmayla yapılan mahsuplaşmada taraflar, tek taraflı takasın bazı şartlarını (örneğin vadesi henüz gelmemiş bir faturayı da dahil etmeyi) kendi iradeleriyle aşabilir.

Borçlar hangi andan itibaren sona erer?

TBK m.143/1'in ikinci cümlesi önemli bir ayrıntı içerir: her iki borç, takas edilebilecekleri anda daha az olan borç tutarınca sona erer. Yani beyan bugün yapılsa bile etkisi iki borcun karşılaşabildiği ana kadar geri gider. Bu, özellikle gecikme faizi hesabında fark yaratır: karşılıklı kapanan kısım için o andan sonrasına faiz talep etmek tartışmalı hâle gelir.

Örnek üzerinden gidelim:

Sizin B Ltd.'den alacağınız  : 180.000 TL (vade: 10 Mart)
B Ltd.'ye borcunuz           :  72.000 TL (vade: 25 Mart)

Takas edilebilir an          : 25 Mart (iki borç da muaccel)
Takasla sona eren tutar      :  72.000 TL (küçük olan borç)
Kalan net alacağınız         : 108.000 TL

Hangi Alacaklar Mahsup Edilemez?

Her alacak takasa elverişli değildir. Kanun bazı alacakları korur:

Alacaklının rızası olmadan takas edilemeyenler (TBK m.144):

  1. Tevdi edilmiş (emanet bırakılmış) eşyanın geri verilmesine veya bedeline ilişkin alacaklar.
  2. Haksız olarak alınmış veya aldatma sonucunda alıkonulmuş eşyanın geri verilmesine veya bedeline ilişkin alacaklar.
  3. Nafaka ve işçi ücreti gibi, borçlunun ve ailesinin bakımı için zorunlu olup doğrudan alacaklıya verilmesi gereken alacaklar.

İşçi ücreti için ayrı kural (TBK m.407/3): İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Tek istisna, işçinin kasten sebebiyet verdiği ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklardır; bunlar da ancak ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Personele verilen borç para ya da avansın maaştan düşülmesinde çalışanın yazılı onayını almak bu yüzden önemlidir.

Diğer sınırlamalar:

  • Üçüncü kişi yararına sözleşme: Üçüncü kişi yararına borçlanan kişi, bu borcu ile sözleşmenin diğer tarafından olan alacağını takas edemez (TBK m.141).
  • Takastan önceden feragat: Borçlu, takas hakkından önceden de feragat edebilir (TBK m.145). Sözleşmenizde "takas ve mahsup hakkından feragat" maddesi varsa tek taraflı takas yolu kapanır; bu tür maddeleri imzalamadan önce okuyun.
  • Kira istisnası: Kiracı ve kiraya veren ise kira sözleşmesinden doğan alacaklarını takas etme hakkından önceden feragat edemez (TBK m.326). Kira sözleşmesine yazılan feragat maddesi bu nedenle geçersizdir.
  • Kamu alacakları: Vergi ve SGK borçlarının bir alacakla mahsubu TBK'ya değil, kendi özel mevzuatına tabidir. Bir müşterinizin borcunu vergi borcunuza sayamazsınız; vergi iadesinin vergi borcuna mahsubu gibi işlemler ise ilgili idarenin kendi usulüyle yürür.

Özel Durumlar: Kefil, İflas, Alacağın Devri ve Üçlü Mahsup

Kefil varsa

Asıl borçlunun takası ileri sürme hakkı bulundukça, kefil de alacaklıya ödemekten kaçınabilir (TBK m.140). Yani müşterinizin size karşı mahsup edebileceği bir alacağı varsa, kefilden tamamını isteyemezsiniz.

Karşı taraf iflas ettiyse

Borçlunun iflası hâlinde alacaklılar, alacakları muaccel olmasa bile, müflise olan borçlarıyla takas edebilir (TBK m.142). Bu, iflas eden bir müşteriye borcunuz varsa önemli bir korumadır: önce alacağınızı düşer, yalnızca farkı masaya ödersiniz.

Alacak başkasına devredildiyse

Karşı taraf size olan alacağını bir faktoring şirketine ya da başka birine devretmiş olabilir. Bu durumda borçlu, devri öğrendiği anda muaccel olmayan alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla borcu ile takas edebilir (TBK m.188/2). Devir bildirimi aldığınızda o güne kadarki mahsup imkânlarınızı yazılı olarak tespit edin.

Üçlü mahsup (A → B → C → A)

"A, B'ye borçlu; B, C'ye borçlu; C de A'ya borçlu, üçümüz birden kapatalım" türü düzenlemeler sık yapılır. Bu bir takas değildir, çünkü taraflar arasında karşılıklılık yoktur. Hukuken bir alacağın devri ya da borcun üstlenilmesi niteliğindedir ve üç tarafın da imzaladığı yazılı bir protokolle yapılmalıdır. Alacağın devrinin geçerliliği zaten yazılı şekle bağlıdır (TBK m.184). Sözlü "hallederiz" anlaşmaları, taraflardan biri sonradan itiraz ettiğinde üç ayrı cari hesabı birden bozar.

TTK'daki Cari Hesap Sözleşmesi: Sürekli Mahsuplaşma

Bazı ticari ilişkilerde mahsuplaşma tek seferlik değil, süreklidir. Türk Ticaret Kanunu bunun için ayrı bir sözleşme türü öngörür. TTK m.89'a göre cari hesap sözleşmesi, iki kişinin herhangi bir hukuki sebepten doğan alacaklarını teker teker istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirerek, hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebileceklerine ilişkin sözleşmedir.

Bu sözleşmenin temel kuralları şunlardır:

  • Yazılı şekil şarttır. Sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz (TTK m.89/2).
  • Kalemler bütündür. Cari hesaba geçirilen alacak ve borç kalemleri ayrılmaz bir bütün oluşturur; hesap kesilmeden taraflardan hiçbiri alacaklı veya borçlu sayılamaz (TTK m.97).
  • Hesap devre sonunda kapatılır. Sözleşme veya ticari teamül yoksa her takvim yılının son günü hesabın kapatılma günü sayılır. Bakiyeyi gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı bir yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır (TTK m.94).
  • Bakiye yeni devreye aktarılır. Her devre sonunda bulunan bakiye, yeni hesap devresine ait bir kalem olarak hesaba geçirilir (TTK m.90/1-d).
  • Bazı alacaklar hesaba giremez. Takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaca harcanmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar cari hesaba geçirilemez (TTK m.93).
  • Zamanaşımı beş yıldır. Cari hesabın tasfiyesine ve bakiyeye ilişkin davalar, sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.101).

TBK m.143/2 de "cari hesapla ilgili ticarete ilişkin özel teamüller saklıdır" diyerek bu ayrımı korur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: ön muhasebe programınızdaki cari kart, TTK'daki cari hesap sözleşmesi demek değildir. Cari kart yalnızca bir izleme aracıdır; aradaki farkı cari hesap nedir, müşteri ve tedarikçi cari takibi nasıl yapılır yazımızda açıkladık. Yazılı cari hesap sözleşmeniz yoksa, karşılıklı bakiyeler kendiliğinden birbirini kapatmaz; her mahsuplaşma için ayrı bir beyan veya tutanak gerekir.

Muhasebede Mahsup Kaydı Nasıl Yapılır?

Bir taraf hem müşteriniz hem tedarikçinizse, resmi muhasebede iki ayrı hesapta izlenir: satışlar 120 Alıcılar, alışlar 320 Satıcılar hesabında. Mahsuplaşma bu iki hesabı birbirine karşı kapatan bir mahsup fişi ile kaydedilir; kasa ve banka hesapları hiç devreye girmez.

Yukarıdaki örneğe dönelim. B Ltd.'den 180.000 TL alacağınız (120), B Ltd.'ye 72.000 TL borcunuz (320) var ve 72.000 TL mahsup ediliyor:

Mahsup fişi — Açıklama: B Ltd. ile 25 Mart tarihli mahsuplaşma tutanağı

320 Satıcılar (B Ltd.)            72.000 TL   Borç
    120 Alıcılar (B Ltd.)                72.000 TL   Alacak

Kayıttan sonra tablo şöyle olur:

HesapMahsuptan önceMahsupMahsuptan sonra
120 Alıcılar (B Ltd.)180.000 TL borç bakiye−72.000 TL108.000 TL borç bakiye
320 Satıcılar (B Ltd.)72.000 TL alacak bakiye−72.000 TL0 TL

B Ltd. kalan 108.000 TL'yi havale ettiğinde bu kez ayrı bir tahsil kaydı yapılır ve 120 hesabı tamamen kapanır.

Karşı tarafın defterinde aynı işlem ayna görüntüsüdür: B Ltd. de sizin için tuttuğu 320 Satıcılar hesabını borçlandırıp 120 Alıcılar hesabını alacaklandırır. İki tarafın kaydı aynı tarih, aynı tutar ve aynı belgeye dayanmalıdır; aksi hâlde dönem sonu mutabakatında fark çıkar.

Kayıtta dikkat edilecek üç ayrıntı

  • Hangi faturanın kapandığını belirtin. Kısmi mahsupta 72.000 TL'nin hangi satış faturalarına karşılık geldiğini fatura numarasıyla yazın. Vade, faiz ve zamanaşımı her alacak için ayrı işler; belirsiz bir "genel mahsup" ileride hangi faturanın hâlâ açık olduğunu tartışmalı hâle getirir.
  • Senetli ve avans kalemlerini karıştırmayın. 121 Alacak Senetleri, 159 Verilen Sipariş Avansları veya 340 Alınan Sipariş Avansları hesaplarındaki tutarlar mahsuplaşmaya girecekse, kayıt bu hesaplar üzerinden yapılmalıdır. Örneğin bir senedi mahsup ettiyseniz senedin aslını karşı tarafa iade edin ya da üzerine şerh düşün.
  • Döviz kalemlerinde kuru yazın. Taraflardan biri dövizle, diğeri TL ile borçluysa hangi tarih ve hangi kurla çevrileceğini tutanakta açıkça kararlaştırın. Fatura ile mahsup tarihi arasındaki kur farkının nasıl belgeleneceğini mali müşavirinizle netleştirin.

Adım Adım Mahsuplaşma Süreci

  1. Cari ekstreleri karşılaştırın. Önce iki tarafın kayıtlarında aynı faturaların, aynı tutarların ve aynı tahsilatların göründüğünden emin olun. Ekstreler tutmuyorsa mahsuplaşmadan önce farkı çözün.
  2. Mahsup edilecek kalemleri seçin. Vadesi gelmiş, tartışmasız ve karşılıklılık şartını taşıyan kalemleri listeleyin.
  3. Tutanağı hazırlayın. Aşağıdaki içerikle bir mahsuplaşma tutanağı veya protokolü düzenleyin.
  4. İmzalatın ya da gönderin. Anlaşmalı mahsuplaşmada iki tarafın yetkilisi imzalar; tek taraflı takas beyanında beyanı ispatlanabilir bir yolla gönderin.
  5. Muhasebe kaydını yapın. İmzalı tutanağı mahsup fişine bağlayarak kaydı oluşturun.
  6. Kalan bakiyeyi planlayın. Net bakiyenin tahsilat veya ödeme tarihini tutanağa yazın; nakit planınıza işleyin. Nakit tarafını izlemek için nakit akış tablosu nedir, KOBİ'ler için nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
  7. Dönem sonunda tekrar mutabakat yapın. Mahsuplaşmanın iki tarafın kayıtlarına da aynı şekilde yansıdığını teyit edin.

Mahsuplaşma tutanağında neler olmalı?

  • Tarafların unvanı, vergi numarası ve adresi
  • Tutanağın tarihi ve mahsubun hangi tarih itibarıyla geçerli olacağı
  • Mahsup edilen alacak kalemleri: fatura numarası, tarihi, vadesi, tutarı
  • Mahsup edilen borç kalemleri: fatura numarası, tarihi, vadesi, tutarı
  • Mahsup tutarı ve mahsuptan sonra kalan net bakiye ile bu bakiyenin hangi tarafın lehine olduğu
  • Kalan bakiyenin ödeme tarihi ve şekli
  • Döviz kalemi varsa uygulanacak kur ve kur tarihi
  • İki tarafın yetkili imzası ve kaşesi

Tutanağı defter ve belgelerinizle birlikte saklayın. Bir incelemede ya da uyuşmazlıkta, para hareketi olmayan bu kapanışın tek dayanağı o belgedir.

Vergi Tarafında Dikkat Edilecekler

  • Faturalar yerinde kalır. Mahsuplaşma bir ödeme şeklidir; satış ve alış faturalarını iptal etmez, yeni bir fatura düzenlemeyi gerektirmez. KDV, ödemeyle değil mal teslimi veya hizmetin yapılmasıyla doğduğu için borcun nakitle mi mahsupla mı kapandığı faturadaki KDV'yi değiştirmez.
  • Faturaları netleştirmeyin. "Nasılsa mahsup edeceğiz" diyerek 180.000 TL'lik satışa ve 72.000 TL'lik alışa fatura kesmek yerine tek bir 108.000 TL'lik fatura düzenlemek yanlıştır. Her işlem kendi faturasıyla belgelenir; mahsuplaşma faturalardan sonra, cari hesapta yapılır.
  • Tevsik kurallarını gözden kaçırmayın. Belirli tutarı aşan tahsilat ve ödemelerin banka gibi aracı finansal kurumlar kanalıyla belgelenmesini öngören düzenleme 459 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nde yer alır ve tutar sınırı zaman içinde değiştirilmektedir. Mahsuplaşmada kapanan kısımda para hareketi olmadığından bu yükümlülüğün sizin işleminize nasıl uygulanacağını, kalan bakiyenin ödemesiyle birlikte mali müşavirinizle değerlendirin ve güncel sınırı kontrol edin. Gerçek bir ticari ilişkiye dayanmayan, yalnızca nakit hareketini gizlemek için kurgulanmış bir mahsuplaşma vergi incelemesinde sorun yaratır.

Sık Yapılan Hatalar

  1. Karşı tarafa haber vermeden kendi defterinde mahsup yapmak. Takas beyanla gerçekleşir; bildirim yapılmadan atılan kayıt, karşı taraf için hüküm doğurmaz ve iki defter birbirinden ayrılır.
  2. Farklı kişilerin borçlarını birbirine saymak. Ortağın, kardeş şirketin veya müşterinin müşterisinin borcu karşılıklılık şartını karşılamaz.
  3. Vadesi gelmemiş faturayı tek taraflı takasa sokmak. Muacceliyet şartı yoksa tek taraflı takas ileri sürülemez; bunun için karşı tarafın onayı gerekir.
  4. Fatura numarası belirtmeden "genel mahsup" yapmak. Hangi alacağın kapandığı belirsiz kalır; faiz ve zamanaşımı hesapları bozulur.
  5. Personel alacağını maaştan rızasız kesmek. TBK m.407/3 işçinin rızasını arar; rızasız kesinti iş hukuku uyuşmazlığına dönüşür.
  6. Üçlü mahsubu sözlü yapmak. Üç taraflı kapanışlar yazılı protokol olmadan yapılırsa en küçük itirazda üç cari hesap birden bozulur.
  7. Mahsuplaşmayı tek bir cari kartta "kafadan" netleştirmek. Alıcı ve satıcı bakiyelerini tek kartta birleştirmek yerine iki hesabı ayrı tutup mahsubu belgeye dayalı bir kayıtla yapın.

Paramset ile Mahsuplaşmayı Kolaylaştırın

Mahsuplaşmanın en zor kısmı çoğu zaman hukuki değil, operasyoneldir: iki tarafın ekstresini karşılaştırmak, açık faturaları bulmak ve kaydı doğru carilere atmak. Paramset ön muhasebe programı ile müşteri ve tedarikçi carilerinizin ekstrelerini tek ekranda görebilir, açık faturalarınızı listeleyebilir ve mahsuptan sonra kalan net bakiyeyi anında takip edebilirsiniz. Kalan bakiyenin tahsilatını banka hareketleriyle eşleştirmek için online banka entegrasyonu sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Mahsuplaşma için karşı tarafın onayı şart mı?

Hayır. TBK m.139'daki şartlar varsa, takas beyanını karşı tarafa bildirmeniz yeterlidir (TBK m.143). Ancak uygulamada iki tarafın imzaladığı bir mahsuplaşma tutanağı, sonradan çıkabilecek tartışmaları önlediği için daha güvenlidir.

Takas beyanı hangi şekilde yapılmalı?

Kanun özel bir şekil öngörmez; e-posta bile bir bildirimdir. Ancak beyanın tarihini ve içeriğini ispat etmek size düşer. KEP, noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü mektup bu yüzden tercih edilir.

Vadesi gelmemiş bir faturayı mahsup edebilir miyim?

Tek taraflı takasla edemezsiniz; TBK m.139 iki borcun da muaccel olmasını arar. Karşı taraf kabul ederse, iki tarafın imzaladığı bir anlaşmayla vadesi gelmemiş kalemleri de mahsuplaşmaya dahil edebilirsiniz. Karşı taraf iflas etmişse ise alacaklılar muaccel olmayan alacaklarını da takas edebilir (TBK m.142).

Mahsuplaşmada fatura kesmek gerekir mi?

Mahsuplaşmanın kendisi için fatura kesilmez. Mahsup edilen satış ve alışların faturaları zaten ayrı ayrı düzenlenmiştir; mahsuplaşma bu faturalardan doğan borç ve alacakları cari hesapta kapatır.

Mahsuplaşma hangi fişle kaydedilir?

Kasa veya banka hareketi olmadığı için mahsup fişi ile kaydedilir. Tipik kayıt, karşı taraf adına açılmış 320 Satıcılar hesabının borçlandırılması ve 120 Alıcılar hesabının alacaklandırılmasıdır.

Özetle

  • Mahsuplaşma (takas), aynı iki taraf arasındaki karşılıklı para borçlarının, küçük olan tutar kadar birbirini kapatmasıdır (TBK m.139).
  • Şartlar: karşılıklılık, aynı tür edim, muacceliyet ve takas anında zamanaşımına uğramamış olma.
  • Takas beyanla gerçekleşir; etkisi iki borcun takas edilebildiği ana döner (TBK m.143).
  • Emanet eşya, haksız alınan eşya, nafaka ve işçi ücreti gibi alacaklar rıza olmadan takas edilemez (TBK m.144, m.407/3).
  • Üçlü mahsup bir takas değildir; üç tarafın imzaladığı yazılı protokol gerekir.
  • TTK'daki cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmalıdır; muhasebedeki cari kart bu sözleşmenin yerini tutmaz.
  • Muhasebede kayıt mahsup fişiyle yapılır; faturalar yerinde kalır, KDV değişmez.

Kanun maddeleri ve vergi uygulamaları zaman içinde değişebilir; büyük tutarlı ya da tartışmalı bir mahsuplaşmadan önce güncel mevzuatı kontrol edin ve avukatınızla ya da mali müşavirinizle teyit edin.

Kaynaklar

Önerilen Makaleler