Ticari Kredili Mevduat Hesabı (KMH) Nedir, Nasıl Çalışır?

Ticari kredili mevduat hesabı (ticari KMH), bankanın işletmenin vadesiz ticari hesabına tanımladığı ve bakiye sıfırın altına düştüğünde kendiliğinden devreye giren kredi limitidir. Faiz yalnızca kullanılan tutar için ve kullanılan gün sayısı kadar işler; hesaba para girdikçe borç otomatik kapanır ve limit yeniden kullanılabilir hâle gelir.

Uygulamada bu, tahsilatınız gecikti diye maaş, vergi ya da tedarikçi ödemesini kaçırmamanız anlamına gelir: hesapta para yoksa ödeme yine çıkar, açığı birkaç gün sonra gelen tahsilat kapatır. Kolaylığın bedeli ise yüksek faizdir. Bu yazıda ticari KMH'nin nasıl işlediğini, faizin nasıl hesaplandığını, bankanın hangi ücretleri alabileceğini, bireysel KMH'den farkını, muhasebe kaydını ve ne zaman doğru, ne zaman yanlış bir araç olduğunu anlatıyoruz.

Ticari KMH Nedir?

Ticari KMH, işletmenin vadesiz ticari hesabına bağlı bir nakdi kredi limitidir. Ayrı bir kredi hesabı açılmaz, para ayrı bir hesaba yatırılmaz; limit doğrudan vadesiz hesabın "eksi" tarafında durur. Hesap bakiyesi 0 TL'nin altına indiği anda kredi kullanılmış olur. Bankalar ürünü farklı ticari adlarla sunabilir; adı ne olursa olsun, vadesiz hesaba bağlı ve bakiye eksiye düştüğünde çalışan limit bir kredili mevduat hesabıdır.

Banka size ayrıca bir tutar göndermese de KMH limiti hukuken bir kredi tahsisidir. Bu nedenle limit, bankanın kredi değerlendirme sürecinden geçerek açılır ve Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki Risk Merkezi kayıtlarınızda nakdi kredi olarak görünür. Limitin ne kadarını kullandığınız ve borcu zamanında kapatıp kapatmadığınız, sonraki kredi taleplerinizde doğrudan değerlendirilir.

Ticari KMH ile bireysel KMH arasındaki fark

En önemli fark, ticari KMH'de sizi koruyan kuralın büyük ölçüde imzaladığınız sözleşme olmasıdır. Tüketici kredilerindeki bilgilendirme ve cayma gibi korumalar ticari müşteri için geçerli değildir; bu yüzden sözleşmedeki faiz, ücret, limit iptali ve temerrüt maddelerini imzadan önce okumak gerekir.

Ticari KMH Nasıl Çalışır?

Mekanizma basittir: hesaptan çıkan her ödeme önce mevcut bakiyeden karşılanır, bakiye yetmezse fark KMH limitinden kullanılır. Hesaba giren her tahsilat ise önce KMH borcunu kapatır, kalan kısım artı bakiye olarak kalır.

Örnek: 300.000 TL KMH limiti olan bir işletmenin ay içindeki hareketleri şöyle olsun.

İşletme, 11. günde hesabında yalnızca 60.000 TL varken 180.000 TL'lik ödemeyi yapabildi. Aradaki 120.000 TL KMH'den kullanıldı, sonraki iki tahsilatla borç kendiliğinden kapandı. Kimse bankaya "kredi kapatma" talimatı vermedi; tahsilat geldiği anda banka borcu tahsil etti.

Bu otomatik kapanma, KMH'yi kısa süreli nakit açıkları için kullanışlı yapar. Aynı özellik, borcun sessizce kalıcı hâle gelmesine de yol açabilir: hesap sürekli eksideyse işletme aslında her gün yüksek faizli kredi kullanıyordur ama bunu ekrandaki "kullanılabilir bakiye" rakamından fark etmez.

Ticari KMH Faizi Nasıl Hesaplanır?

KMH faizi, kullanılan tutar üzerinden ve günlük olarak hesaplanır. Aylık faiz oranı günlük orana çevrilir, her günün eksi bakiyesine uygulanır ve dönem sonunda (çoğunlukla ay sonunda) toplanarak hesaba borç yazılır.

Günlük faiz = Eksi bakiye × (Aylık akdi faiz oranı ÷ 30)
Dönem faizi = Günlük faizlerin toplamı
Toplam maliyet = Dönem faizi + faiz üzerinden alınan vergiler

Yukarıdaki örnekte aylık akdi faiz oranının %4 olduğunu varsayalım (yalnızca hesaplama örneği içindir):

11-18. günler: 120.000 TL × 0,04 × 8 / 30 = 1.280,00 TL
19-25. günler:  50.000 TL × 0,04 × 7 / 30 =   466,67 TL
                                    Toplam = 1.746,67 TL (+ vergiler)

İşletme 15 günlük bir nakit açığını yaklaşık 1.750 TL faizle kapatmış oldu. Aynı ihtiyaç için bir aylık kredi çekseydi, parayı kullanmadığı günler için de faiz ödeyecekti. KMH'nin avantajı budur; dezavantajı ise oranın kendisidir.

Hesaplamada dikkat edilecek üç nokta:

• Gün sayısı ve yöntem sözleşmede yazar. Bazı bankalar aylık oranı 30'a, bazıları yıllık oranı 360'a bölerek günlük oran bulur. Sonuç birbirine yakındır ama birebir aynı değildir; kendi sözleşmenizdeki yöntemi kontrol edin.
• Faiz, dönem sonunda anaparaya eklenir. Ay sonunda tahakkuk eden faiz hesaba borç yazılır; hesap o sırada eksideyse faiz tutarı da KMH kullanımına dahil olur ve sonraki ay faiz yürütür. Hesap aylarca eksi kalırsa maliyet bileşik olarak büyür.
• Faizin üzerine vergi eklenir. Kredi faizleri banka ve sigorta muameleleri vergisine (BSMV) tabidir; krediye göre Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) kesintisi de söz konusu olabilir. Ticari kredilerde uygulanan güncel oranları banka dekontunuzdan ve sözleşmenizden kontrol edin.

TCMB faiz tavanı

KMH faizini banka tamamen serbest belirleyemez. TCMB'nin Mevduat ve Kredi Faiz Oranları ve Katılma Hesapları Kâr ve Zarara Katılma Oranları Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/3) 4. maddesine göre bankalar kredi faizlerini genel olarak serbestçe belirler; ancak kredili mevduat hesaplarında uygulanacak azami akdi ve gecikme faiz oranları, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca TCMB'nin belirlediği azami oranları geçemez. Tebliğ bu hükümde bireysel-ticari ayrımı yapmaz.

TCMB bu oranları kredi kartı azami faiz oranları tablosunda, "nakit çekim veya kullanım işlemleri" sütununda ilan eder; tablonun dipnotu bu oranların kredili mevduat hesapları için de geçerli olduğunu belirtir. Oranlar TCMB'nin referans oranına bağlı olarak dönemsel güncellenir.

TCMB tablosuna göre 1 Ocak 2026'dan 1 Ekim 2026'ya kadar ilan edilen tüm dönemlerde Türk lirası KMH için:

Aylık %4,25, basit hesapla yıllık yaklaşık %51'e karşılık gelir; faiz her ay anaparaya eklenirse bileşik yıllık maliyet vergiler hariç %65'e yaklaşır. Bu oranlar zaman içinde değişir; hesabınızı kullanmadan önce TCMB'nin güncel tablosunu ve bankanızın ilan ettiği oranı kontrol edin.

Bankanın Alabileceği Ücretler

Faizin yanında banka, KMH limiti için ücret de alabilir. Ticari müşterilerden alınabilecek ücretler TCMB'nin Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/4) ile sınırlandırılmıştır. Tebliğ, ücretleri dört ana kategoride sınırlı sayıda kaleme bağlar ve belirlenen tutarları üst sınır olarak koyar. KMH açısından önemli olan 9. maddedir:

• Kredi tahsis ücreti: Kredi riski oluşturabilecek tüm limitlerden alınabilir ve tahsis edilen limitin yıllık %0,20'sini geçemez. Limit bir yıldan kısa süreli tahsis edildiyse ay sayısına göre oransal uygulanır. Limit artırılırsa yalnızca ilave limit üzerinden yeni ücret alınabilir; limit tahsisi veya yenileme talebi müşteriden gelmedikçe bu ücret alınamaz.
• Kredi kullandırım ücreti: Yalnızca nakdi kredilerden alınabilir ve Türk lirası kredilerde kullandırılan tutarın %1,10'unu geçemez. Rotatif (dönen) kredilerde bu azami oran, dönemin ortalama kredi kullandırım bakiyesi üzerinden yıllık olarak uygulanır ve dönem sonunda tahakkuk eder.

Yani 300.000 TL'lik bir limitin yıllık tahsis ücreti en fazla 600 TL olabilir. Bankanızdan KMH için hangi ücret kalemlerinin, hangi oranla ve ne zaman tahsil edileceğini yazılı olarak isteyin; tebliğdeki oranlar tavandır, banka daha düşüğünü uygulayabilir.

Ticari KMH Nasıl Açılır?

Ticari KMH bir kredi ürünü olduğu için açılış süreci, diğer ticari kredilerle aynı mantıkla işler.

1. Vadesiz ticari hesap açın

KMH, işletme adına açılmış bir vadesiz ticari hesaba bağlanır. Şahıs işletmelerinde bile bireysel hesabınızdan ayrı, vergi numaranıza bağlı bir ticari hesap gerekir.

2. Belgeleri hazırlayın

Bankalar genellikle şunları ister:

• Vergi levhası, imza sirküleri, ticaret sicil gazetesi ve faaliyet belgesi
• Son dönem bilanço ve gelir tablosu ya da işletme hesabı özeti, güncel mizan
• KDV beyannameleri ve banka hesap hareketleri
• Ortaklık yapısı ve ortakların mal varlığı bilgileri

3. Banka istihbaratı yapar

Banka, işletmenin ve ortakların Risk Merkezi kayıtlarını, diğer bankalardaki limit ve kullanımlarını, karşılıksız çek ve protestolu senet geçmişini inceler. Limit düşük çıkarsa ya da talep reddedilirse önce bankaların kredi notunda baktığı kriterleri düzeltmek daha hızlı sonuç verir.

4. Teminat ve sözleşme

Limit tutarına ve işletmenin mali yapısına göre ortak kefaleti, müşteri çeki veya senedi temliki ya da ipotek istenebilir. Ardından genel kredi sözleşmesi ve KMH'ye ilişkin hükümler imzalanır. İmzadan önce şu maddelere özellikle bakın:

• Faiz oranı, günlük faiz hesaplama yöntemi ve faizin hangi günlerde tahakkuk edeceği
• Tahsis ve kullandırım ücretleri
• Bankanın limiti azaltma, dondurma veya kapatma koşulları
• Temerrüt hâlinde uygulanacak gecikme faizi ve borcun muaccel olma şartları

Ticari KMH Ne Zaman Mantıklı, Ne Zaman Değil?

KMH'nin doğru kullanımı, birkaç günlük ve geri dönüşü belli nakit açıklarını kapatmaktır. Yüksek faizi kısa süre ödemek, ödemeyi kaçırmanın ya da vadeli bir krediyle bağlanmanın maliyetinden düşük kalır.

Kalıcı işletme sermayesi ihtiyacı varsa taksitli veya rotatif ticari kredi, makine ve araç alımında ise finansal kiralama (leasing) gibi seçenekler çoğunlukla daha düşük maliyetlidir. KMH, bu kaynakların yerine değil yanında, bir tampon olarak kullanılmalıdır.

Ticari KMH'nin Riskleri

• Sürekli dolu limit, kredi değerlendirmesini olumsuz etkiler. Risk Merkezi kayıtlarında limitin hep sonuna kadar kullanıldığını gören banka, işletmenin nakit sıkışıklığı yaşadığı sonucuna varabilir.
• Banka limiti kapatabilir veya azaltabilir. Sözleşmelerde bankaya genellikle limiti gözden geçirme hakkı tanınır. Limit daraldığında eksideki bakiyenin fazlası derhal ödenmesi gereken borca dönüşür.
• Çek ödemelerini KMH'ye bağlamak tehlikelidir. Keşide ettiğiniz çek ibraz edildiğinde karşılık KMH limitinden çıkacaksa, limitin kapanması çekin karşılıksız çıkmasına ve ağır hukuki sonuçlara yol açabilir.
• Gecikme faizi daha yüksektir. Limit aşımı veya vadesinde kapatılmayan borçlarda akdi faiz yerine daha yüksek gecikme faizi işler.
• Maliyet görünmez kalır. Faiz ay sonunda tek satır olarak hesaba yansıdığı için işletme sahibi çoğu zaman aylık finansman maliyetini fark etmez.

Ticari KMH Muhasebede Nasıl Kaydedilir?

Tekdüzen hesap planında banka kredileri 300 Banka Kredileri hesabında, kredi faizleri ise 780 Finansman Giderleri hesabında izlenir. KMH kullanımı vadesiz hesapta eksi bakiye olarak göründüğü için pratikte iki yaklaşım vardır:

1. Ödeme anında ayırmak: Hesaptaki bakiyeyi aşan kısım doğrudan 300 Banka Kredileri'ne alacak yazılır.
2. Dönem sonunda sınıflandırmak: Hareketler 102 Bankalar üzerinden kaydedilir; dönem sonunda 102'de oluşan alacak bakiyesi 300 Banka Kredileri'ne aktarılır.

Hangisi seçilirse seçilsin, bilançoda KMH borcu banka varlığının eksisi olarak değil, kısa vadeli banka kredisi olarak görünmelidir. Aksi hâlde işletmenin hem nakdi hem de borcu olduğundan farklı görünür.

Yukarıdaki örnekte 11. gündeki ödeme, ilk yaklaşımla şöyle kaydedilir:

Ay sonunda tahakkuk eden faiz ve üzerindeki vergiler için:

Kaydın hangi fişle yapılacağı ve ayrıntıları için muhasebe fişi türleri yazımıza bakabilirsiniz. Hesap planı uygulaması işletmenin defter türüne göre değişebileceğinden dönem sonu sınıflandırmasını mali müşavirinizle birlikte yapın.

KMH'yi Kontrol Altında Tutmanın Yolları

• Nakit akışını önceden görün. Önümüzdeki haftaların tahsilat ve ödemelerini bir nakit akış tablosunda izlerseniz KMH'ye ne zaman ve ne kadar ihtiyaç duyacağınızı önceden bilirsiniz.
• Ödeme günlerini tahsilat günlerine yaklaştırın. Tedarikçi vadelerini müşteri tahsilatlarından sonraya almak, KMH kullanım gün sayısını doğrudan azaltır.
• Alacakları geciktirmeyin. Vadesi geçmiş alacakları cari hesap takibiyle düzenli izlemek, KMH'ye yüklenen yükü hafifletir.
• Aylık faizi ayrı bir kalem olarak izleyin. KMH faizini banka ekstresinde kaybolan bir satır olarak bırakmayın; gider kalemi olarak görün ve aydan aya karşılaştırın.
• Sürekli eksi bakiyeyi sinyal kabul edin. Hesap birkaç aydır pozitife dönmüyorsa sorun nakit zamanlaması değil, işletme sermayesi açığıdır; çözüm KMH limitini artırmak değil, uygun vadeli finansmandır.

Banka hareketlerinizi ve KMH faizlerinizi elle girmek yerine online banka entegrasyonu ile otomatik çekmek, eksi bakiyenin ve finansman giderinin anlık görünmesini sağlar. Tahsilat, ödeme ve banka bakiyelerini tek ekranda izlemek için Paramset ön muhasebe programı ve gelir gider programı KMH kullanımınızı ay sonunu beklemeden görmenize yardımcı olur.

Özetle

• Ticari KMH, vadesiz ticari hesaba bağlı ve bakiye eksiye düştüğünde otomatik devreye giren nakdi kredi limitidir.
• Faiz yalnızca kullanılan tutar ve gün sayısı için işler; hesaba giren tahsilat borcu kendiliğinden kapatır.
• TCMB'nin 2020/3 sayılı Tebliği'ne göre KMH'de uygulanacak akdi ve gecikme faizi, TCMB'nin ilan ettiği azami oranları geçemez; tebliğ bu hükümde bireysel-ticari ayrımı yapmaz.
• Ücretler 2020/4 sayılı Tebliğ ile sınırlıdır: tahsis ücreti limitin yıllık %0,20'sini, TL nakdi kredilerde kullandırım ücreti %1,10'u geçemez.
• Ticari müşteride tüketici mevzuatı uygulanmaz; faiz, ücret ve limit iptali maddelerini sözleşmeden okuyun.
• KMH, birkaç günlük nakit açıkları için uygundur; sürekli eksi bakiye, yatırım finansmanı ve çek karşılığı için uygun değildir.
• Muhasebede KMH borcu 300 Banka Kredileri, faizi 780 Finansman Giderleri hesabında izlenir.

Faiz tavanları, ücret sınırları ve vergi oranları dönemsel olarak değişebilir; KMH kullanmadan önce TCMB'nin güncel tablolarını ve bankanızın güncel tarifesini kontrol edin.

Kaynaklar

• TCMB — Mevduat ve Kredi Faiz Oranları ve Katılma Hesapları Kâr ve Zarara Katılma Oranları Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/3), güncel metin (m. 4)
• TCMB — Kredi Kartı İşlemlerinde Uygulanacak Azami Faiz Oranları (kredili mevduat hesapları dahil)
• TCMB — Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/4), 2026/5 sayılı Tebliğ ile güncellenmiş metin (m. 9)
• TCMB — Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Basın Duyurusu (2020-07)
• Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi