İçindekiler12 bölüm
- Limited şirkette "sınırlı sorumluluk" vergi borcunda neden işlemez?
- Ortağın sorumluluğu: 6183 sayılı Kanun md. 35
- Müdürün sorumluluğu: VUK md. 10
- Ortak aynı zamanda müdürse ne olur?
- Hisse devri sorumluluğu sona erdirir mi?
- Sorumluluk ne zaman doğar? Şirketten tahsil edilememe şartı
- Ödeme emri gelirse ne yapılmalı?
- Ödeyen ortak veya müdür parasını geri alabilir mi?
- Ortak ve müdür kendini nasıl korur?
- Sık sorulan sorular
- Özetle
- Kaynaklar
Evet, ikisi de sorumlu olabilir ama farklı ölçülerde. Limited şirketin vergi borcu önce şirketten aranır. Şirketten tahsil edilemezse ortaklar, borcun sermaye payları oranındaki kısmından kişisel mal varlıklarıyla sorumlu olur (6183 sayılı Kanun md. 35). Müdür ise kanuni temsilci olarak, ödevlerini yerine getirmemesi yüzünden alınamayan verginin tamamından sorumludur (VUK md. 10).
Bu, limited şirketin en çok bilinen avantajı olan "sınırlı sorumluluk" ilkesinin önemli bir istisnasıdır. Ticari borçlarda ortak kural olarak yalnızca taahhüt ettiği sermaye ile sorumluyken, vergi ve diğer kamu borçlarında vergi dairesi ortağın evine, aracına ve banka hesabına kadar gidebilir. Bu yazıda kimin, hangi şartla ve ne kadar sorumlu olduğunu, hisse devrinin sorumluluğu nasıl etkilediğini ve ödeme emri geldiğinde ne yapılması gerektiğini anlatıyoruz.
Limited şirkette "sınırlı sorumluluk" vergi borcunda neden işlemez?
Limited şirket, ortaklarından ayrı bir tüzel kişiliktir; vergi mükellefi de şirketin kendisidir. Tedarikçiye, bankaya veya kiraya verene olan borçlarda alacaklı yalnızca şirketin mal varlığına başvurabilir. Şahıs işletmesi ile limited şirket arasındaki bu farkı şahıs şirketi mi limited şirket mi yazısında karşılaştırmıştık.
Kamu alacaklarında ise kanun koyucu ayrı bir koruma getirmiştir. Şirketin ödenmeyen vergisi için iki ayrı yol vardır:
| Ortak | Müdür (kanuni temsilci) | |
|---|---|---|
| Dayanak | 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) md. 35 | 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) md. 10; vergi dışı kamu alacaklarında AATUHK mük. md. 35 |
| Kapsam | Şirketten tahsil edilemeyen her türlü amme alacağı | Vergi ve vergiye bağlı alacaklar (gecikme faizi, gecikme zammı vb.) ile vergi cezaları |
| Tutar | Borcun sermaye payı oranındaki kısmı | Borcun tamamı |
| Kusur şartı | Yok; ortak olmak yeterli | Var; ödevlerin yerine getirilmemesi gerekir |
| Ön şart | Alacağın şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi ya da edilemeyeceğinin anlaşılması | Verginin şirket varlığından tamamen veya kısmen alınamaması |
İki sorumluluk birbirinden bağımsızdır. Müdür olmayan bir ortak yalnızca birinci sütuna, ortak olmayan bir müdür yalnızca ikinci sütuna, hem ortak hem müdür olan kişi ise iki sütuna birden girer.
Ortağın sorumluluğu: 6183 sayılı Kanun md. 35
AATUHK md. 35'in birinci fıkrasına göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur ve AATUHK hükümlerine göre takip edilir.
Sorumluluk sermaye tutarıyla değil, pay oranıyla sınırlıdır
En sık yapılan hata, ortağın en fazla koyduğu sermaye kadar ödeyeceğini düşünmektir. Kanun oran esasını getirir; tutar sınırı koymaz. Sermaye borcunu ödemiş ortak ile henüz ödememiş ortak arasında da bu bakımdan bir fark yoktur.
Şirket sermayesi : 50.000 TL
Ortak A payı : %60
Ortak B payı : %40
Şirketten tahsil edilemeyen
vergi borcu (fer'ileriyle) : 1.200.000 TL
Ortak A'nın sorumluluğu = 1.200.000 × %60 = 720.000 TL
Ortak B'nin sorumluluğu = 1.200.000 × %40 = 480.000 TL
Ortak A, şirkete yalnızca 30.000 TL sermaye koymuş olsa da 720.000 TL'lik ödeme emriyle karşılaşabilir.
Ortaklar birbirinin payından sorumlu değildir
Kanun ortaklar arasında teselsül öngörmez. Vergi dairesi, borcun tamamını tek bir ortaktan isteyemez; her ortaktan yalnızca kendi payına düşen kısmı talep edebilir. Payından fazlasını ödeyen ortak, fazlası için diğer ortaklara; ödediği tutarın tamamı için de asıl borçlu olan şirkete başvurabilir.
Kusur aranmaz
Ortağın şirket yönetiminde görev almaması, beyannamelerden haberinin olmaması veya borcun doğduğu dönemde şirketle ilgilenmemiş olması sorumluluğu kaldırmaz. Sorumluluk doğrudan ortak sıfatına bağlıdır. Bu nedenle yalnızca yatırımcı olarak bir limited şirkete giren kişinin de şirketin vergi durumunu düzenli olarak takip etmesi gerekir.
Müdürün sorumluluğu: VUK md. 10
VUK md. 10'a göre tüzel kişilerin vergi ödevleri kanuni temsilcileri tarafından yerine getirilir. Limited şirkette kanuni temsilci, şirket sözleşmesiyle veya genel kurul kararıyla atanan ve ticaret siciline tescil edilen müdür ya da müdürlerdir. Türk Ticaret Kanunu md. 623 uyarınca en az bir ortağın müdürlük yetkisine sahip olması şarttır; ortak olmayan bir kişi de müdür olarak atanabilir.
Kanuni temsilcilerin bu ödevleri yerine getirmemesi yüzünden şirket varlığından tamamen veya kısmen alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, ödevi yerine getirmeyenlerin kişisel mal varlığından alınır. Aynı hüküm VUK md. 333 gereği vergi cezaları için de uygulanır.
İki şart birlikte aranır
- Vergi ve buna bağlı alacaklar şirketten tahsil edilememiş olmalıdır. Vergi dairesinin önce şirket hakkında takip yapması, şirketin mal varlığından alacağın karşılanamadığını ortaya koyması gerekir.
- Tahsil edilememenin sebebi, müdürün vergi ödevlerini yerine getirmemesi olmalıdır: beyannamenin verilmemesi, tahakkuk eden verginin ödenmemesi, kayıtların usulüne uygun tutulmaması gibi.
Bu sorumluluk kusura dayanır; Danıştay kararlarında da kabul edildiği üzere ödevlerini yerine getirdiğini ispatlayan müdür sorumluluktan kurtulabilir. Uygulamada bu ispat kolay değildir: vergi tahakkuk etmiş ve ödenmemişse, müdürün ödeme ödevini yerine getirmediği kabul edilir. Müdürün borcun tamamından sorumlu olması da ortaklardan temel farkıdır.
VUK md. 10 mu, AATUHK mük. md. 35 mi?
AATUHK'nın mükerrer 35. maddesi de tüzel kişiden tahsil edilemeyen amme alacaklarının kanuni temsilcilerin kişisel mal varlığından alınacağını düzenler ve bu madde kusur aramaz. Danıştay'ın yerleşik içtihadına göre vergi ve vergiye bağlı alacaklarda özel hüküm olan VUK md. 10 uygulanır; mükerrer 35. madde ise VUK kapsamına girmeyen diğer kamu alacakları (fiyat farkı, haksız alınan ihracat vergi iadesi, kaynak kullanımı destekleme primi gibi) için işletilir.
Mükerrer 35. maddeye 2008'de eklenen, "VUK'taki hükümlerin bu maddedeki sorumluluğu ortadan kaldırmayacağını" ve "alacağın doğduğu ve ödenmesi gereken zamanlarda farklı kanuni temsilcilerin müteselsilen sorumlu olacağını" söyleyen iki fıkra, Anayasa Mahkemesi'nin 19 Mart 2015 tarihli, E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
SGK prim borçlarında ortak ve müdür sorumluluğu ayrı bir kanunla (5510 sayılı Kanun) düzenlenir ve kuralları farklıdır. Bu yazı vergi borçlarını ele alır.
Ortak aynı zamanda müdürse ne olur?
Türkiye'deki limited şirketlerin önemli bir kısmında ortak, aynı zamanda müdürdür. Bu durumda kişi iki sıfatla ayrı ayrı takip edilebilir ve iki ayrı ödeme emri alabilir:
- Ortak sıfatıyla: borcun pay oranındaki kısmı için, kusur aranmaksızın.
- Müdür sıfatıyla: ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden alınamayan verginin tamamı için.
Tek ortaklı limited şirkette ortak %100 paya sahip olduğundan ortak sıfatıyla bile borcun tamamından sorumludur. Bu yapıda vergi borcu açısından şahıs işletmesine göre bir koruma kalmaz.
Önce müdüre mi, ortağa mı gidilir?
Bu soru uzun süre tartışmalıydı. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, 11 Aralık 2018 tarihli, E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararıyla (20 Haziran 2019 tarihli ve 30807 sayılı Resmî Gazete) tartışmayı sonlandırdı: Limited şirketten tahsil edilemeyen vergi borcu için ortağın takibine başlanabilmesi için önce kanuni temsilcinin takip edilmesi gerekmez. Kanunda müdür ile ortak arasında bir öncelik sırası yoktur.
Sonuç olarak vergi dairesi, şirketten tahsil edemediği vergi için müdüre, ortaklara veya her ikisine aynı anda gidebilir. "Önce müdürün mallarına başvurulmadı" itirazı, ortak açısından tek başına ödeme emrini iptal ettirmez.
Hisse devri sorumluluğu sona erdirir mi?
Hayır, en azından devir öncesi borçlar için. AATUHK md. 35'e 2008'de 5766 sayılı Kanun ile eklenen iki fıkra şöyledir:
- Pay devrinde: Ortak sermaye payını devrederse, payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden pay oranında müteselsilen sorumludur.
- Doğuş ve vade arasında ortak değişirse: Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gereken zamanlarda pay sahipleri farklı kişilerse, bu kişilerin hepsi pay oranında müteselsilen sorumludur.
Yani hisselerini satarak şirketten ayrılan eski ortak, ayrıldıktan yıllar sonra kesinleşen ama kendi ortaklık dönemine ait bir vergi için ödeme emri alabilir. Hisseleri devralan yeni ortak da hiç haberi olmadığı eski dönem borçlarından sorumlu tutulabilir.
Örnek:
Ekim ayı KDV'si → Ekim'de doğar, beyan ve ödeme Kasım ayında
Hisse devri → Ekim ile ödeme günü arasında gerçekleşiyor
Sonuç: Devreden ve devralan ortak, bu KDV'den pay oranında
müteselsilen sorumludur.
Devir tarihi hangi tarihtir?
Tahsilat Genel Tebliği'nde yapılan değişiklikle (Seri: A Sıra No: 11, 14 Haziran 2018 tarihli ve 30451 sayılı Resmî Gazete) devir tarihi şöyle belirlenir:
| Durum | Esas alınan devir tarihi |
|---|---|
| Devir genel kurulca onaylanmış veya onaylanmış sayılmışsa | Genel kurul onay tarihi |
| Şirket sözleşmesi devir için genel kurul onayı aramıyorsa | Noter onaylı devir sözleşmesinin tarihi |
Devir tarihinden sonra doğan amme alacaklarından yalnızca payı devralan yeni ortak sorumludur. Devrin ticaret siciline tescil ve ilanı ayrıca yapılmalıdır; tescilin nasıl izleneceğini Ticaret Sicil Gazetesi rehberimizde anlattık.
Hisse alırken nelere bakılmalı?
- Vergi dairesinden şirketin vadesi geçmiş borcu olup olmadığını gösteren güncel bir yazı isteyin; SGK için de aynısını yapın.
- Verilmemiş beyanname, devam eden vergi incelemesi veya tarhiyat olup olmadığını sorun.
- Devir sözleşmesine, devir öncesi döneme ait vergi ve cezaların devredene ait olduğunu ve ödenmesi halinde devredenin tazmin edeceğini yazın. Bu madde vergi dairesini bağlamaz ama ödeyen tarafa karşı tarafa rücu imkânı verir.
Sorumluluk ne zaman doğar? Şirketten tahsil edilememe şartı
Ne ortak ne de müdür, şirketin vergi borcunun ilk muhatabıdır. Vergi dairesinin önce şirkete ödeme emri göndermesi, şirketin mal varlığını araştırması, banka hesaplarına ve alacaklarına haciz uygulaması beklenir. İşletmenin alacaklarına gelen haciz yazılarının nasıl işlediğini haciz ihbarnamesi rehberimizde bulabilirsiniz.
Ortak için kanun, alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmasını da yeterli sayar; şirket hakkında takibin tamamen bitmesi şart değildir. Ancak bu tespitin somut verilere dayanması gerekir. Şirket hakkında takip yapılmadan ve tahsil imkânsızlığı somut olarak ortaya konmadan ortağa veya müdüre gönderilen ödeme emirleri, vergi mahkemesinde iptal edilebilir.
Şirketin tasfiyeye girmesi veya tasfiye edilerek sicilden silinmesi de kanuni temsilcinin tasfiye öncesi dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz (AATUHK mük. md. 35/3). Zarar eden ve sermayesini kaybeden şirketlerde yönetimin hangi adımları atması gerektiğini sermaye kaybı ve borca batıklık yazısında ele aldık.
Ödeme emri gelirse ne yapılmalı?
Ortak veya müdür adına düzenlenen ödeme emri AATUHK md. 55'e göre tebliğ edilir ve 15 gün içinde borcu ödemenizi ya da mal bildiriminde bulunmanızı ister. Ödeme emri elektronik tebligatla da gelebilir; bu durumda tebliğ tarihinin nasıl hesaplandığını e-Tebligat rehberimizde anlattık.
- Tebliğ tarihini netleştirin. Hem ödeme hem itiraz süresi tebliğden itibaren işler.
- Ödeme emrinin dayanağını okuyun. "Ortak sıfatıyla md. 35" mi, "kanuni temsilci sıfatıyla VUK md. 10" mu yazıyor? Savunmanız buna göre değişir.
- 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açın (AATUHK md. 58). Ödeme emrine karşı dava; borcun olmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla açılabilir. Vergi dairesine dilekçe vermek bu süreyi durdurmaz.
- Mal bildirimi yükümlülüğünü kaçırmayın. Ödeme yapılmazsa 15 gün içinde mal bildirimi yapılmalıdır; bildirimde bulunmamanın ve gerçeğe aykırı bildirimin yaptırımları ödeme emrinde yazılıdır.
- Davayı kaybetme riskini hesaba katın. İtirazında tamamen veya kısmen haksız çıkan borçludan, reddedilen kısım %10 zamla tahsil edilir.
Sık başvurulan savunmalar
- Şirketten tahsil imkânı araştırılmadı: Şirketin bankada parası, alacağı veya haczedilebilir malı varken doğrudan ortağa veya müdüre gidilmiş olması.
- Sıfat yok: Borcun doğduğu ve ödenmesi gereken dönemde ortak veya müdür olunmaması (hisse devri ve müdürlük tescil tarihleri belgeyle gösterilmelidir).
- Pay oranı hatalı: Ortağa, payını aşan bir tutar için ödeme emri gönderilmiş olması.
- Zamanaşımı: Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (AATUHK md. 102). Zamanaşımını kesen işlemler (ödeme, haciz, ödeme emri tebliği gibi) süreyi yeniden başlatabildiği için hesabı dikkatli yapın.
Ödeme emrine karşı dava süresi kısa ve hak düşürücüdür; tutar yüksekse tebliğ tarihinden sonraki ilk günlerde bir vergi avukatı veya mali müşavirle çalışmak gerekir.
Ödeyen ortak veya müdür parasını geri alabilir mi?
Asıl borçlu şirkettir; bu yüzden ödeme yapan kişinin şirkete dönme hakkı vardır:
- Müdür: VUK md. 10'un son fıkrası, kanuni temsilcinin bu şekilde ödediği vergiler için asıl mükellefe, yani şirkete rücu edebileceğini açıkça düzenler. Mük. md. 35 kapsamındaki ödemeler için de aynı hak tanınmıştır.
- Ortak: Kanunda açık bir rücu hükmü yoktur; ancak öğretide ve Yargıtay uygulamasında ortağın ödediği tutar için şirkete, payını aşan kısım için de diğer ortaklara başvurabileceği kabul edilir.
Ortak veya müdür şirketin borcunu kendi cebinden ödediğinde bu tutar şirkete karşı bir alacak doğurur. Kaydı doğru tutmak, ileride hem rücu hem vergi incelemesi açısından önemlidir; ortak ile şirket arasındaki para hareketlerinin nasıl kaydedileceğini ortaklar cari hesabı rehberimizde anlattık.
Ortak ve müdür kendini nasıl korur?
Kişisel sorumluluk, şirket vergisini zamanında ödeyerek önlenebilecek bir risktir. Bunun için:
- Beyannameleri ödeyemeseniz bile zamanında verin. Verilmeyen beyanname re'sen tarhiyata ve ağır cezalara yol açar; müdürün "ödevi yerine getirmeme" kusurunu da kesinleştirir.
- Ödeyemeyeceğiniz borç için tecil veya taksit isteyin. AATUHK md. 48 kapsamında teminat ve faiz karşılığında tecil talep edilebilir; dönemsel yapılandırma kanunlarını da takip edin.
- Vergi takvimini nakit planına bağlayın. KDV, muhtasar ve geçici vergi ödemeleri aylık nakit akışında önceden görülmelidir.
- Müdür değilseniz de takip edin. Şirketin vergi dairesi borç durumunu ve SGK borcunu periyodik olarak sorgulayın.
- Müdürlükten ayrılmayı ve hisse devrini tescil ettirin. Görevden ayrılma ve pay devri tarihleri, ileride sorumluluk döneminin ispatında belirleyicidir; noter onaylı devir sözleşmesini, genel kurul kararını ve tescil ilanını saklayın.
Şirketin hangi ay ne kadar vergi ödeyeceğini, tahsilat ve ödemelerle birlikte tek ekranda görmek bu riskin en pratik çözümüdür. Paramset ön muhasebe programı ile faturalarınızı, cari hesaplarınızı, kasa ve banka hareketlerinizi izleyebilir, vadesi yaklaşan ödemeleri önceden planlayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Limited şirket ortağının evine vergi borcu için haciz gelir mi? Gelebilir. Şirketten tahsil edilemeyen vergi borcu için ortak adına ödeme emri düzenlenir; süresinde ödenmez veya dava açılmazsa ortağın kişisel mal varlığına, pay oranındaki tutarla sınırlı olarak haciz uygulanabilir.
Ortak, koyduğu sermayeden fazlasını öder mi? Evet. Sorumluluk sermaye tutarıyla değil, borcun sermaye payı oranındaki kısmıyla sınırlıdır. %50 paya sahip ortak, sermayesi ne olursa olsun şirketten tahsil edilemeyen borcun yarısından sorumludur.
Müdür olmayan ortak da sorumlu mu? Evet. AATUHK md. 35'teki sorumluluk ortak sıfatına bağlıdır; ortağın yönetimde görev alması veya kusurlu olması aranmaz.
Ortak olmayan dışarıdan atanmış müdür sorumlu mu? Evet, kanuni temsilci sıfatıyla VUK md. 10'a göre sorumludur. Ortak olmadığı için md. 35 uygulanmaz, ancak kusuru varsa borcun tamamından sorumlu tutulabilir.
Hisselerimi devrettim, eski borçlardan kurtuldum mu? Hayır. Devir öncesine ait amme alacaklarından devreden ve devralan pay oranında müteselsilen sorumludur. Devirden sonra doğan borçlardan ise yalnızca devralan sorumludur.
Şirket kapandı, vergi borcu ne olur? Tasfiye, kanuni temsilcinin tasfiye öncesi dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz. Ödenmemiş vergi, şartları varsa müdür ve ortaklardan istenebilir.
Özetle
- Limited şirketin vergi borcu önce şirketten aranır; şirketten tahsil edilemezse ortaklara ve müdüre geçilir.
- Ortak, kusur aranmaksızın borcun sermaye payı oranındaki kısmından sorumludur (AATUHK md. 35). Sorumluluk koyduğu sermaye ile sınırlı değildir.
- Müdür, ödevlerini yerine getirmemesi yüzünden alınamayan verginin ve cezanın tamamından sorumludur (VUK md. 10).
- Danıştay İBK kararına göre ortağa gitmek için önce müdürün takip edilmesi gerekmez.
- Hisse devrinde devreden ve devralan, devir öncesi borçlardan müteselsilen sorumludur.
- Ödeme emrine karşı 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir.
Kanun hükümleri, tebliğler ve yargı içtihatları zaman içinde değişebilir; bir ödeme emri veya hisse devri öncesinde güncel mevzuatı kontrol edin ve somut durumunuz için mali müşavirinizden ya da bir vergi avukatından destek alın.
Kaynaklar
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, md. 35, mük. md. 35, md. 55, md. 58, md. 102 (Hazine ve Maliye Bakanlığı)
- Aksu Özkan, R. (2020), "Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun E:2013/1, K:2018/1 Sayılı Kararı Işığında Limited Şirkette Kamu Borçlarından Sorumluluk", Türkiye Finans Hukuku Dergisi (VUK md. 10 ve İBK kararı değerlendirmesi)
- Amme alacaklarından şirket ortaklarının ve kanuni temsilcilerin sorumluluğu (Alo Maliye)