İçindekiler11 bölüm
- Haciz ihbarnamesi neden işletmenize gelir?
- İhbarname geldiği anda ne değişir?
- 89/1, 89/2 ve 89/3: Üç aşamalı süreç
- 7 gün içinde yapılması gerekenler
- Cevap dilekçesinde ne yazılır?
- Süreyi kaçırdıysanız ne olur?
- Vergi dairesinden veya SGK'dan gelirse: Haciz bildirisi (6183 m.79)
- Özel durumlar
- Muhasebe ve cari hesap tarafı
- Özetle
- Kaynaklar
Haciz ihbarnamesi (89/1), icra dairesinin, hakkında takip yapılan bir borçlunun sizdeki alacağını veya malını haczettiğini bildiren resmi yazıdır. Artık bu borcu yalnızca icra dairesine ödeyebilirsiniz. Borcunuz yoksa veya tutar farklıysa bunu tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirmeniz gerekir; susarsanız borç sizin zimmetinizde sayılır.
Yani bu yazı size "borçlusunuz" demiyor; "müşterinizin, tedarikçinizin veya çalışanınızın sizdeki parası haczedildi" diyor. Sorun, cevap verilmediğinde başlıyor: icra dairesi, hiç borcunuz olmasa bile sizi o tutardan sorumlu tutacak sürece geçebiliyor. Bu yazıda 89/1, 89/2 ve 89/3 ihbarnamelerinin farkını, 7 gün içinde atılması gereken adımları, verilecek cevabın içeriğini ve vergi dairesinden gelen haciz bildirisi ile farklarını anlatıyoruz.
Haciz ihbarnamesi neden işletmenize gelir?
Haciz ihbarnamesi, borçlunun kendisine değil, borçluya para veya mal borcu olabilecek üçüncü kişilere gönderilir. Dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 89. maddesidir. İcra dairesi, borçlunun bankadaki mevduatını, çalıştığı yerden alacağı maaşı veya müşterilerinden alacağı fatura bedellerini bu yolla haczeder.
Bir işletmenin bu yazıyı alması için tipik senaryolar:
| Durum | Haczedilen nedir? | Sizden beklenen |
|---|---|---|
| Tedarikçinizin icra borcu var | Ona ödeyeceğiniz fatura bedeli | Ödemeyi tedarikçiye değil icra dairesine yapmak |
| Çalışanınızın icra borcu var | Çalışana ödenecek maaş ve diğer ücretler | Belirtilen kesintiyi yapıp icra dosyasına yatırmak |
| Ev sahibinizin (kiraya verenin) icra borcu var | Ona ödeyeceğiniz kira | Kirayı icra dairesine ödemek |
| Müşterinizin malı sizde (emanet, tamir, depo) | Elinizdeki taşınır mal | Malı borçluya değil icra dairesine teslim etmek |
| Borçluyla hiçbir ilişkiniz yok | — | Bunu 7 gün içinde bildirmek |
Son satır en çok gözden kaçan durumdur. Alacaklı avukatları çoğu zaman borçlunun ticari çevresindeki çok sayıda firmaya toplu ihbarname gönderir. "Bizim onunla işimiz yok, nasılsa bir şey olmaz" diye yazıyı dosyalamak, ileride hiç olmayan bir borcu tartışmak zorunda kalmanın en hızlı yoludur.
İhbarname geldiği anda ne değişir?
İİK m.89/1'e göre ihbarname tebliğ edildiği andan itibaren:
- Borçluya olan borcunuzu yalnızca icra dairesine ödeyebilirsiniz; borçluya yapacağınız ödeme geçerli sayılmaz.
- Elinizdeki borçluya ait taşınır malı yalnızca icra dairesine teslim edebilirsiniz; malı borçluya verirseniz bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalırsınız.
Uygulamadaki karşılığı şudur: ihbarname tebliğ edildikten sonra borçluya yaptığınız bir havale, icra dairesi açısından yapılmamış sayılır. Aynı borcu iki kez ödeme riskiyle karşılaşırsınız. Bu yüzden ilk iş, ödeme sürecini durdurmaktır.
89/1, 89/2 ve 89/3: Üç aşamalı süreç
"89/1" ifadesi, İİK 89. maddedeki üç aşamalı sürecin ilk ihbarnamesini anlatır. Cevap verilmediği sürece süreç bir sonraki aşamaya geçer:
| Aşama | Ne bildirir? | Süre | Cevap verilmezse |
|---|---|---|---|
| 1. Haciz ihbarnamesi (89/1) | Borçlunun sizdeki alacağının haczedildiğini, ödemenin yalnızca icra dairesine yapılabileceğini | Tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz | Mal elinizde, borç zimmetinizde sayılır |
| 2. Haciz ihbarnamesi (89/2) | Süresinde itiraz etmediğiniz için borcun zimmetinizde sayıldığını | Tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz, aksi halde ödeme veya teslim | Üçüncü ihbarname gönderilir |
| 3. Haciz ihbarnamesi (89/3) | Zimmetinizde sayılan tutarı ödemeniz gerektiğini, aksi halde cebri icraya geçileceğini | 15 gün içinde ödeme/teslim veya menfi tespit davası | Hakkınızda cebri icra (haciz) başlar |
Birinci ve ikinci aşamada itiraz basit bir yazılı veya sözlü beyandır. Üçüncü aşamaya gelindiğinde ise artık beyan yetmez; dava açmanız gerekir. Bu yüzden asıl kritik pencere ilk 7 gündür.
89/3 aşamasında menfi tespit davası
Üçüncü ihbarnameyi alan işletme, borcu olmadığını ancak menfi tespit davası açarak ileri sürebilir. Kanunun öngördüğü kurallar ağırdır:
- Dava, icra takibinin yapıldığı yerde veya sizin yerleşim yerinizdeki mahkemede, 15 gün içinde açılır.
- Davanın açıldığını gösteren belgeyi bildirim tarihinden itibaren 20 gün içinde icra dairesine teslim ederseniz, hakkınızdaki cebri icra işlemleri dava kesinleşene kadar durur.
- İspat yükü sizdedir: Takip borçlusuna borçlu olmadığınızı veya malın ona ait olmadığını siz kanıtlarsınız.
- Davayı kaybederseniz, dava konusu tutarın %20'sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilirsiniz.
Anayasa Mahkemesi, ispat yükünü üçüncü kişiye yükleyen cümleyi (E.2024/53, K.2025/73) ve 15 günlük süreye ilişkin "bu süre içinde" ibaresini (E.2025/198, K.2025/255) inceleyip Anayasa'ya aykırı bulmadı; hüküm olduğu gibi uygulanmaya devam ediyor.
Kısacası 7 gün içinde bir dilekçeyle çözülebilecek bir durum, süre kaçırılınca ispat yükü sizde olan ve kaybederseniz tazminat ödediğiniz bir davaya dönüşür.
7 gün içinde yapılması gerekenler
1. Tebliğ tarihini netleştirin
Süre, ihbarnamenin size tebliğ edildiği tarihten başlar; yazıyı açtığınız veya okuduğunuz tarihten değil. Elden veya postayla gelen tebligatta tebellüğ tarihi esas alınır. Elektronik yolla gelen tebligatta ise bildirim, adresinize ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. Ayrıntısını e-Tebligat rehberimizde anlattık.
Tarihi belirledikten sonra son günü takvime yazın ve son güne bırakmayın.
2. Borçluya yapılacak ödemeleri durdurun
Muhasebe ve finans ekibine, ihbarnamedeki borçlu adına hiçbir ödeme yapılmaması talimatını hemen verin. Otomatik ödeme talimatı, düzenli havale veya vadesi yaklaşan bir çek varsa bunları da gözden geçirin. Borçlu bir çalışansa bordro birimini bilgilendirin.
3. Tebliğ tarihi itibarıyla durumu tespit edin
Cevabın dayanağı, ihbarnamenin tebliğ edildiği tarihteki gerçek durumdur. Şunlara bakın:
- Borçlunun cari hesabında size karşı bir alacak bakiyesi var mı? Varsa tutarı ve vadesi ne?
- Ödenmemiş bir faturası, hakedişi, kira bedeli veya emanet malı var mı?
- Borçlu bir çalışansa ücret, ikramiye gibi ödemeleri neler?
- Tebliğden önce yapılmış bir ödeme varsa dekontu hazır mı?
- Borçluyla aranızda karşılıklı borç-alacak varsa mahsuplaşma tebliğden önce mi yapılmış?
Bu tespiti cari hesap ekstresi, fatura ve dekontlarla belgeleyin; olası bir itiraz tartışmasında elinizdeki tek delil bu kayıtlardır.
4. Cevabınızı yazılı olarak icra dairesine verin
İİK m.89/2, cevabın yazılı veya sözlü verilebileceğini söyler. Uygulamada mutlaka yazılı ve icra dosya numarasını içeren bir dilekçe verin ya da gönderin; teslim tarihini kanıtlayabileceğiniz bir yol (icra dairesine elden teslim ve havale kaydı, UYAP üzerinden gönderim gibi) seçin.
5. Borç varsa icra dairesine ödeyin
Borcunuz varsa itiraz etmezsiniz; tutarı ve vadesini bildirir, vadesi geldiğinde ödemeyi icra dairesinin dosya hesabına yaparsınız. Böylece borçluya karşı borcunuz da o tutar kadar kapanmış olur.
Cevap dilekçesinde ne yazılır?
Kanun, üçüncü kişinin ileri sürebileceği itiraz sebeplerini İİK m.89/2'de sayar:
- Borçluya hiç borcu olmadığı,
- Malın elinde bulunmadığı,
- Borcun ihbarnamenin tebliğinden önce ödendiği,
- Malın tüketildiği veya kusuru olmaksızın telef olduğu,
- Malın borçluya ait olmadığı,
- Malın kendisine rehnedildiği,
- Alacağın borçluya veya onun gösterdiği yere önceden verildiği.
Dilekçede bulunması gerekenler:
- İcra dairesi ve dosya numarası (ihbarnamenin üzerinde yazar)
- İşletmenizin unvanı, vergi kimlik numarası ve adresi
- İhbarnamenin tebliğ tarihi
- Net beyan: "Tebliğ tarihi itibarıyla borçluya herhangi bir borcumuz ve nezdimizde borçluya ait bir mal bulunmamaktadır." veya "Tebliğ tarihi itibarıyla borçluya ... TL tutarında, vadesi ... olan borcumuz vardır; vadesinde dosyanıza ödenecektir."
- Kısmi borç varsa tutar, ödeme yapılmışsa ödeme tarihi ve dekont
- Yetkili kişinin imzası ve kaşe
"Borcumuz yoktur" demek risksiz değildir
Bazı işletmeler her ihbarnameye otomatik olarak "borcumuz yoktur" cevabı vermeyi alışkanlık edinir. Bu da bir risktir. İİK m.89/4'e göre süresinde itiraz edilmişse alacaklı, verdiğiniz cevabın gerçeğe aykırı olduğunu icra mahkemesinde ispat ederek sizin İİK m.338/1 uyarınca cezalandırılmanızı ve tazminata mahkûm edilmenizi isteyebilir. Yani hem susmanın hem de yanlış beyanın bedeli vardır; tek güvenli yol, kayıtlara dayanan doğru cevaptır.
Süreyi kaçırdıysanız ne olur?
- 89/2 gelmediyse veya yeni geldiyse: 89/2 ihbarnamesi tebliğ edildiğinde yine 7 gün içinde aynı sebeplerle itiraz hakkınız vardır. Bu aşamada itiraz etmek, 89/3 ve dava aşamasına geçmekten çok daha kolaydır.
- Kusurunuz olmadan süreyi kaçırdıysanız: Kanun, elinizde olmayan bir engel nedeniyle itiraz edilemeyen durumlar için İİK m.65'teki yolu açık tutar. Bu yolun koşulları dardır; vakit kaybetmeden bir avukata danışın.
- 89/3 geldiyse: Ya 15 gün içinde ödeme yaparsınız ya da 15 gün içinde menfi tespit davası açıp belgeyi 20 gün içinde icra dairesine teslim edersiniz.
- Ödemek zorunda kaldıysanız: İİK m.89/5 uyarınca ödediğiniz parayı veya teslim ettiğiniz malı, borçluya ve kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak geri isteyebilirsiniz. Ancak bu ayrı ve uzun bir süreçtir.
Vergi dairesinden veya SGK'dan gelirse: Haciz bildirisi (6183 m.79)
Kamu alacaklarında aynı işlevi gören yazının adı haciz bildirisidir ve dayanağı 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 79. maddesidir. Vergi daireleri bu bildirileri elektronik ortamda da tebliğ edebilir; cevap da elektronik ortamda verilebilir. SGK prim alacaklarının tahsilinde de 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
İki yolun farkları:
| Konu | İcra dairesi (İİK m.89) | Vergi dairesi (6183 m.79) |
|---|---|---|
| Yazının adı | Haciz ihbarnamesi | Haciz bildirisi |
| İtiraz süresi | Tebliğden itibaren 7 gün | Tebliğden itibaren 7 gün |
| İtirazın şekli | Yazılı veya sözlü | Yazılı |
| Süre kaçarsa | 89/2 ve 89/3 ihbarnameleri, ardından 15 gün içinde menfi tespit davası | Mal elinizde, borç zimmetinizde sayılır; 1 yıl içinde genel mahkemede menfi tespit davası |
| Dava kaybedilirse | En az %20 tazminat | Haksız çıkılan tutarın %10'u inkâr tazminatı |
| Yanlış beyan | Alacaklı icra mahkemesinde ispat ederse İİK 338/1 cezası ve tazminat | İdare 1 yıl içinde genel mahkemede ispat ederse İİK 338/1 cezası ve borcun ödenmesi |
6183 sayılı Kanun'da ikinci ve üçüncü ihbarname aşaması yoktur. Süresinde cevap verilmezse borç doğrudan zimmetinizde sayılır ve hakkınızda o Kanun hükümleri uygulanır. Bu nedenle vergi dairesi bildirisinde 7 günlük süre, icra ihbarnamesine göre daha da kritiktir.
Kendi işletmenizin vergi veya prim borcu nedeniyle haciz riskiyle karşılaşıyorsanız, borcun tecil ve taksitlendirilmesi sürecini vergi ve SGK borcu taksitlendirme yazımızda anlattık.
Özel durumlar
Çalışanınız için gelen maaş haczi
Çalışanınızın borcu için gelen ihbarnamede icra dairesi kesilecek tutarı veya oranı bildirir. İşveren olarak yapmanız gereken, çalışanın ücretinden bu kesintiyi yapıp icra dosyasına yatırmak ve çalışan işten ayrılırsa bunu icra dairesine bildirmektir. Ücretin ne kadarının haczedilebileceği İİK m.83'e göre icra dairesince belirlenir; işveren bu oranı kendisi değiştiremez. Kesintiyi bordroya yansıtmayı unutmayın; maaş hesaplama aracımız net ücreti görmenize yardımcı olur.
Şubeli işletmeler ve bankalar
İİK m.89/7'ye göre ihbarname bir tüzel kişinin şubesine veya tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilebilir. Merkeze gelen ihbarnamede beyan tüm şube ve birimleri kapsayacak şekilde verilir. Birden fazla şubesi veya deposu olan işletmeler, cevabı yalnızca merkezin kayıtlarına göre değil tüm birimlerin kayıtlarına göre hazırlamalıdır.
Vadesi gelmemiş borçlar
Tebliğ tarihinde borçluya karşı doğmuş ama vadesi henüz gelmemiş bir borcunuz varsa (örneğin 60 gün vadeli bir fatura), cevabınızda borcu vadesiyle birlikte bildirin ve vadesinde ödemeyi icra dosyasına yapın. Tebliğden sonra borçluyla yeni bir iş ilişkisi doğarsa bunun ihbarnameden etkilenip etkilenmediği somut duruma göre değişir; böyle bir durumda ödeme öncesi icra dairesine veya avukatınıza danışın.
Muhasebe ve cari hesap tarafı
Haciz ihbarnamesi, muhasebe kayıtlarınızın doğruluğunu birkaç gün içinde kanıtlamanızı ister. İyi tutulmuş bir cari hesap, 7 günlük süreyi rahat geçirmenin en pratik yoludur:
- Borçlunun carisine not düşün: İhbarnamenin tarihini, icra dairesini ve dosya numarasını cari kartına ekleyin. Böylece kimse bilmeden borçluya ödeme yapmaz.
- İcra dairesine yapılan ödemeyi doğru carilendirin: Ödeme icra dosyasına yapılsa da borçluya olan borcunuzu kapatır. Kaydı borçlunun carisinden düşün ve dekontu belge olarak saklayın.
- Toplu ihbarnameleri bir listede izleyin: Tebliğ tarihi, son cevap günü, verilen cevap ve ödeme durumu tek tabloda dursun.
Müşteri ve tedarikçi bakiyelerinizi tarih bazında anında görebiliyorsanız, "tebliğ tarihi itibarıyla borcumuz var mı?" sorusunun cevabı dakikalar içinde çıkar. Paramset ön muhasebe programı ile cari hesaplarınızı, faturalarınızı ve ödemelerinizi tek yerden izleyebilir; borçlu bir carinin ödemelerini durdurup icra dosyasına yapılan ödemeyi aynı kart üzerinde kayda alabilirsiniz.
Özetle
- 89/1 haciz ihbarnamesi, borçlunun sizdeki alacağının haczedildiğini bildirir; bundan sonra ödeme yalnızca icra dairesine yapılabilir.
- Borcunuz yoksa veya tutar farklıysa bunu tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirin.
- Süre kaçarsa borç zimmetinizde sayılır; 89/2 ve 89/3 ihbarnameleri gelir, sonunda 15 gün içinde menfi tespit davası açmak zorunda kalırsınız. Davada ispat yükü sizdedir; kaybederseniz en az %20 tazminat ödersiniz.
- Yanlış "borcumuz yoktur" cevabı da cezai ve hukuki sorumluluk doğurur; cevabı kayıtlara dayandırın.
- Vergi dairesi veya SGK'dan gelen haciz bildirisinde de süre 7 gündür, ancak ikinci bir ihtar gelmez; süre kaçarsa yalnızca 1 yıl içinde menfi tespit davası yolu kalır.
Kanun hükümleri ve yargı içtihatları zaman içinde değişebilir; ihbarnameye cevap vermeden önce güncel mevzuatı kontrol edin ve tutarın yüksek olduğu ya da durumun belirsiz olduğu hallerde bir avukattan destek alın.