İnternetten Satışı Yasak Ürünler Nelerdir? İlaç, Alkol ve Tütün Kuralları

İnternetten satışı yasak ürünlerin başında ilaç, alkollü içki ve tütün mamulleri gelir. İlaçlar, reçeteli ya da reçetesiz fark etmeksizin hiçbir elektronik ortamda satılamaz. Alkollü içki ve tütün mamulleri de tüketiciye internet veya posta yoluyla satılamaz; alkolde yalnızca belgeli satıcılar arasında, şartlı bir B2B satış imkânı vardır.

Bu yasaklar yalnızca kendi e-ticaret sitenizi değil; pazaryerlerini, sosyal medya mağazalarını ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden alınan siparişleri de kapsar. Bir ürünün pazaryerinde listelenebiliyor olması, onu satmanın yasal olduğu anlamına gelmez. Bu yazıda üç ürün grubunun hangi hükümle yasaklandığını, istisnaları ve ilaçla karıştırılan ürünlerin (takviye edici gıda, kozmetik, tıbbi cihaz) durumunu anlattık.

Özet: Hangi Ürün İnternetten Satılabilir?

Tablodaki "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Yönetmeliği", 7 Ocak 2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in kısaltmasıdır. Mevzuat zaman zaman değiştiği için satışa başlamadan önce güncel metni kontrol etmeniz önerilir.

İlaç: Hiçbir Elektronik Ortamda Satılamaz

6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'un 24. maddesinin birinci fıkrası (6514 sayılı Kanun ile değişik) açıktır:

"İlaçların internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortamda satışı yapılamaz."

Bu hükmün e-ticaret açısından önemli üç sonucu vardır:

• Reçetesiz ilaç da yasak kapsamındadır. Kanun "ilaçlar" der, reçeteli-reçetesiz ayrımı yapmaz. Ağrı kesici, soğuk algınlığı ilacı veya vitamin içerikli ruhsatlı bir ilaç da internetten satılamaz.
• Kanal fark etmez. "Başkaca herhangi bir elektronik ortam" ifadesi; web sitesini, pazaryerini, sosyal medya hesabını ve mesajlaşma uygulamasından alınan siparişi birlikte kapsar.
• Eczaneler de istisna değildir. Aynı fıkraya göre eczane eczacıları ve eczaneler adına internet sitesi açılamaz. Yani "ben eczacıyım, online satış yapabilirim" diye bir yol yoktur. Aynı maddenin ikinci fıkrası, reçete toplamak için kurye veya simsar gibi aracı kullanılmasını da yasaklar.

Erişim engeli

Yasağın uygulaması yalnızca para cezasıyla sınırlı değildir. 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca, internet üzerinden ilaç satışı veya tanıtımı tespit edildiğinde Sağlık Bakanlığı erişimin engellenmesine karar verir ve kararı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) uygular. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), internet ortamını bu amaçla rutin olarak tarar ve şikâyetleri değerlendirir. Pratikte bu, bir ilaç ilanının tüm mağazanızın erişime kapanmasına yol açabileceği anlamına gelir.

İlaçla karıştırılan ürünler

Eczanede satılan her ürün ilaç değildir. İnternet satışı yasağı yalnızca ilaç statüsündeki ürünler içindir; aşağıdaki gruplar kendi mevzuatına uyulması şartıyla internetten satılabilir:

• Takviye edici gıdalar: Piyasaya arz edilecek her ürün için Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan onay alınması zorunludur. Bakanlık, onaylı ürünlerin listesini ve işletmelerin satış yaptığı alan adlarını resmi sitesinde yayımlar; satışa almadan önce ürünün bu listede yer aldığını kontrol edin.
• Kozmetik ürünler: İlaç değildir; kendi mevzuatına uygun şekilde piyasaya arz edilmiş ve etiketlenmiş ürünler internetten satılabilir.
• Tıbbi cihazlar: 15 Mayıs 2014 tarihli ve 29001 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği'ne tabidir. Cihazların TİTCK'nın kayıt sistemine kaydı aranır ve bazı cihazların internetten satışı ek şartlara bağlanmıştır. Ürün bazında kontrol etmeden listeleme yapmayın.

Ürün sayfasındaki iddialar da ayrı bir risk alanıdır: "zayıflatır", "tedavi eder" gibi ifadeler reklam mevzuatı açısından sorun yaratabilir. Konuyla ilgili ayrıntılar için e-ticaret satıcılarına yönelik reklam kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Alkollü İçki: Tüketiciye Online Satış Yasak

Alkollü içkilerin internetten satışı, yukarıda adı geçen Yönetmeliğin 11. maddesinde düzenlenir. Yönetmelik, internet satışını "bilgi toplumu hizmetleri" kavramıyla ifade eder ve bunu; elektronik ticaret dahil, tarafların yüz yüze gelmeden elektronik araçlarla sağlanan her türlü mal ve hizmet tedariki olarak tanımlar.

Temel kural (md. 11/1 ve 11/5)

• Alkollü içkilerin tüketicilere satışı için bilgi toplumu hizmetleri veya posta ile sipariş yöntemini kullanan bir satış sistemi kurulamaz.
• Alkollü içkiler tüketicilere basın ve yayın yoluyla satılamaz ve posta ile satış yöntemiyle gönderilemez.
• Otomatik satış makinesiyle satılamaz; oyun veya bahis konusu yapılamaz.

Yani bir şarküteri, tekel bayi veya şarap butiği, fiziki dükkânında satış belgesiyle alkol satabilse bile aynı ürünleri web sitesinden ya da pazaryerinden tüketiciye satıp kargoyla gönderemez.

İstisna: Belgeli satıcılar arası satış (md. 11/2 ve 11/4)

Yönetmelik, tüketici dışındakilere (örneğin bayilere, restoranlara, diğer belgeli satıcılara) internet üzerinden satışa şartlı olarak izin verir:

1. Satışı yapan belgeli satıcının fiziki bir işyeri bulunmalıdır.
2. Satışın yapılacağı ortam (site, sayfa) bilgileri yetkili kuruma yazılı olarak bildirilir ve bu bilgiler satış belgesi üzerine işlenir. Belgede yazmayan bir ortamdan satış yapılamaz.
3. Bu satışlar için ayrı bir site ya da ayrı bir sayfa kurulursa, erişim yalnızca arz zincirindeki belgeli kullanıcılara verilen kullanıcı adı ve parola ile sağlanır.
4. Sitede satıcının satış belgesindeki fiziki işyeri adresi ve sicil numarası yer almalıdır.

Ayrıca alkollü içkinin adını veya markasını içeren bir alan adıyla, bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik internet sitesi açılamaz (md. 11/3). Türkiye'deki üreticiler için yalnızca yurt dışına yönelik ve ülke içinden erişimi engellenmiş tanıtım sitelerine izin verilir.

Tütün Mamulleri: İstisnası Yok

Tütün tarafındaki kural, alkole göre daha da kesindir. Yönetmeliğin 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre:

"Bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla tütün mamulü satışı ve teslimi yapılamaz."

Alkoldeki gibi bir B2B istisnası öngörülmemiştir. Hüküm hem satışı hem teslimi yasakladığı için "sipariş telefonla alındı, ürün kuryeyle gönderildi" gibi kurgular da kapsam içindedir. Aynı maddeye göre tütün mamulleri otomatik satış makinelerinde bulundurulamaz, oyun veya bahis konusu yapılamaz.

Elektronik sigara, likitleri ve ısıtılmış tütün ürünleri ise ayrı ve sık değişen düzenlemelere tabidir; bu ürünlerin ithalatı ve ticareti ciddi kısıtlamalara bağlanmıştır. Bu kategoride ürün listelemeden önce güncel mevzuatı ve pazaryerinin yasaklı ürün listesini mutlaka kontrol edin.

Fiziki Satışta da Geçerli Ortak Kurallar

İnternet yasağından bağımsız olarak, alkol ve tütün satan her işletmenin bilmesi gereken bazı ortak kurallar Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alır:

• Fiziki işyeri şartı: Bu ürünlerin satışı için sabit ve fiziki bir işyeri aranır; her işyeri için ayrı satış belgesi alınır ve satış yalnızca belgede yazan adreste yapılabilir.
• 18 yaş sınırı: Tütün mamulleri ve alkollü içkiler on sekiz yaşını doldurmamış kişilere satılamaz ve sunulamaz. Satıcı, yaş konusunda tereddüt ederse kimlik ister.
• Bandrol: Zorunlu bandrol, etiket veya pul taşımayan ya da taklit işaret taşıyan ürünler işyerinde bulundurulamaz, taşınamaz ve satışa sunulamaz.

Bu kurallara aykırılıklar 4733 sayılı Kanun'daki idari yaptırımlara tabidir; ceza tutarları periyodik olarak güncellendiği için güncel tutarı yetkili kurumdan teyit edin.

Pazaryerlerinde Durum

Trendyol, Hepsiburada, Amazon gibi pazaryerlerinin her birinin kendi yasaklı ve kısıtlı ürün listesi vardır ve bu listeler genellikle yasal yasakları da içerir. Yine de sorumluluğu pazaryerine bırakmak doğru olmaz:

• Pazaryerinin bir ürünü kategoride göstermesi, o ürünün sizin için satılabilir olduğu anlamına gelmez.
• Yasaklı ürün tespit edildiğinde mağaza kapatma, hakediş blokesi ve idari ceza riski satıcıya aittir.
• Birden fazla kanalda satış yapıyorsanız, ürün kataloğunu tek merkezden yönetmek hatalı listelemeyi önlemenin en pratik yoludur. Bu konuda pazaryeri entegrasyonu nedir yazımız, kanalların tek panelden nasıl yönetileceğini anlatır.

Ürün Listelemeden Önce Kontrol Listesi

Yeni bir ürünü satışa açmadan önce şu soruları sorun:

1. Ürün ilaç mı? Ruhsatlı bir ilaçsa (reçetesiz olsa bile) internette satılamaz.
2. Alkol veya tütün içeriyor mu? İçeriyorsa tüketiciye online satış ve kargoyla gönderim yasaktır.
3. Takviye gıda, kozmetik veya tıbbi cihaz mı? Onay ve kayıt durumunu, tıbbi cihazsa internet satışının ek şarta bağlı olup olmadığını kontrol edin.
4. Ürün açıklaması tedavi iddiası içeriyor mu? İçeriyorsa metni düzeltin.
5. Pazaryerinin kısıtlı ürün listesinde mi? Kategori açılsa bile ek belge isteniyor olabilir.

Kısıtlı ürünleri stok kartlarında ayrıca işaretlemek, kanallara aktarım sırasında hata riskini azaltır. Ürünlerinizi tutarlı kodlarla takip etmek için SKU (stok kodu) nedir yazımıza, tüm ürün ve kanal stoklarını tek yerden yönetmek için Paramset stok takip programına göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Reçetesiz ilaç internetten satılabilir mi?

Hayır. 6197 sayılı Kanun'un 24. maddesi "ilaçların" internette satışını yasaklar ve reçeteli-reçetesiz ayrımı yapmaz.

Eczaneler online satış yapabilir mi?

İlaç için hayır. Kanun, eczane eczacıları ve eczaneler adına internet sitesi açılmasını da yasaklar.

Şarap veya bira internetten sipariş edilip kargoyla gönderilebilir mi?

Tüketiciye hayır. Alkollü içkilerin tüketicilere internet veya posta ile sipariş yöntemiyle satışı ve posta ile gönderimi yasaktır. Yalnızca belgeli satıcılar arasında, şartları sağlanmış kapalı bir B2B sistemi üzerinden satış mümkündür.

Takviye edici gıda internetten satılabilir mi?

Evet, ilaç statüsünde olmadığı için yasak kapsamında değildir. Ancak ürünün Tarım ve Orman Bakanlığı onayı bulunmalı ve tanıtım metni reklam mevzuatına uygun olmalıdır.

Kaynaklar

• Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Sağlık Bakanlığı)
• 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun — konsolide metin
• Türk Eczacıları Birliği — Sahte, Kaçak veya Yasal Tedarik Zinciri Dışına Çıkmış İlaçlar Hakkında Kılavuz