Bir işletme demirbaş, makine, bilgisayar veya araç aldığında bu harcamanın tamamını satın alındığı ayın gideri yapamaz. Çünkü bu kıymetler işletmede birden fazla yıl kullanılır ve değerini zamanla, kullanım ve aşınma yoluyla kaybeder. Amortisman, bu değer kaybının vergi mevzuatına uygun şekilde yıllara yayılarak gider yazılması işlemidir.
Amortisman Nedir?
Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 313. maddesine göre amortisman, işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan iktisadi kıymetlerin (bina, tesis, makine, taşıt, demirbaş vb.) edinim bedelinin, faydalı ömrü boyunca belirli oranlarda gider olarak kayıtlara alınmasıdır.
Amortismana tabi olabilmesi için bir kıymetin:
- İşletmenin aktifine kayıtlı olması,
- İşletmede bir yıldan fazla kullanılması,
- Yıpranma, aşınma veya kıymetten düşmeye maruz kalması,
- Belirli bir tutarın üzerinde olması
gerekir.
Doğrudan Gider Yazılabilecek Küçük Tutarlı Kıymetler
VUK 313. madde uyarınca, tutarı Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın her yıl yeniden değerleme oranına göre belirlediği haddin altında kalan demirbaş ve peştemallıklar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Bu tutar, 31 Aralık 2025 tarihli ve 33124 sayılı (5. Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanan 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 2026 yılı için 12.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu had her yıl güncellendiğinden, işlem yapmadan önce ilgili yılın tebliğinden güncel tutarı kontrol etmenizde fayda var.
Ekonomik ve teknik bütünlük oluşturan kıymetler (örneğin bir bilgisayarın parçaları) bu sınırın hesabında ayrı ayrı değil, birlikte değerlendirilir.
Amortisman Oranı Nasıl Hesaplanır?
Normal amortisman yönteminde oran, kıymetin faydalı ömrüne göre belirlenir:
Amortisman Oranı = 1 / Faydalı Ömür (yıl)
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), farklı iktisadi kıymet türleri için faydalı ömür ve buna karşılık gelen amortisman oranlarını içeren bir liste yayımlar. Sık kullanılan bazı örnekler:
| Kıymet Türü | Faydalı Ömür | Amortisman Oranı |
|---|---|---|
| Betonarme bina | 50 yıl | %2 |
| Bilgisayar, ofis demirbaşı | 5 yıl | %20 |
| Binek otomobil | 5 yıl | %20 |
| Makine ve tesisat (genel) | 5-10 yıl (kıymete göre değişir) | %10-%20 |
Yukarıdaki oranlar genel örnekler içindir; her kıymet türü ve sektör için GİB'in resmi amortisman oranları listesindeki güncel rakam esas alınmalıdır, çünkü bazı kıymetler için farklı faydalı ömür süreleri belirlenmiş olabilir.
Amortisman Yöntemleri
VUK'ta işletmelere iki temel amortisman yöntemi sunulur.
1. Normal Amortisman (VUK Madde 315)
En yaygın yöntemdir. Kıymetin edinim bedeli, faydalı ömrüne bölünerek her yıl eşit tutarda amortisman ayrılır.
Yıllık Amortisman Tutarı = Edinim Bedeli x Amortisman Oranı
Örnek: 100.000 TL bedelli, %20 oranlı (5 yıl faydalı ömürlü) bir demirbaş için:
Yıllık amortisman = 100.000 x 0,20 = 20.000 TL
Bu kıymet için 5 yıl boyunca her yıl 20.000 TL amortisman gideri yazılır ve 5. yılın sonunda kıymetin defter değeri sıfırlanır.
Normal amortismanda genel kural, kıymetin kullanılmaya başladığı yıl için tam yıl amortisman ayrılmasıdır; ay kesri dikkate alınmaz. Ancak binek otomobiller için VUK 320. maddedeki özel hüküm gereği kıst amortisman uygulanır: kıymetin aktife girdiği aydan hesap dönemi sonuna kadar geçen süreye isabet eden kısım o yıl, kalan kısım ise itfa süresinin son yılını izleyen yılda ayrılır.
2. Azalan Bakiyeler Usulü (VUK Mükerrer Madde 315)
Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler tercih ederse bu yöntemi kullanabilir. Amortisman, kıymetin net defter değeri (maliyet bedelinden o ana kadar ayrılan amortismanların düşülmesiyle bulunan tutar) üzerinden hesaplanır ve oran, normal amortisman oranının iki katıdır — ancak %50'yi geçemez.
Yıllık Amortisman Tutarı = Net Defter Değeri x (Normal Oran x 2)
Örnek: Yukarıdaki 100.000 TL'lik, %20 normal oranlı demirbaş için azalan bakiyeler usulü oranı %40 olur (20 x 2 = 40, %50 sınırının altında kaldığı için geçerli):
| Yıl | Yıl Başı Net Değer | Amortisman (%40) | Yıl Sonu Net Değer |
|---|---|---|---|
| 1 | 100.000 | 40.000 | 60.000 |
| 2 | 60.000 | 24.000 | 36.000 |
| 3 | 36.000 | 14.400 | 21.600 |
| 4 | 21.600 | 8.640 | 12.960 |
| 5 | 12.960 | 12.960 (kalan tamamı) | 0 |
Azalan bakiyeler usulünde ilk yıllarda daha yüksek amortisman ayrılır, bu da kıymetin ilk dönemlerde daha hızlı gider yazılmasını sağlar. Son yılda kalan net değerin tamamı amortismana tabi tutularak kıymet sıfırlanır.
Önemli: Normal amortisman usulüne başlandıktan sonra azalan bakiyeler usulüne geçilemez. Ancak azalan bakiyeler usulüyle başlayıp normal usule geçmek mümkündür; bu değişikliğin beyannamede veya eki bilançoda belirtilmesi gerekir.
Hangi Yöntem Seçilmeli?
- Normal amortisman, basit ve öngörülebilir bir gider planlaması ister ve muhasebe kayıtlarını sadeleştirmek isteyen işletmeler için uygundur.
- Azalan bakiyeler usulü, ilk yıllarda daha yüksek vergi matrahı indirimi sağlamak isteyen, özellikle teknolojik olarak hızlı eskiyen kıymetlere sahip işletmeler için avantajlı olabilir.
Hangi yöntemin seçileceği, işletmenin nakit akışı ve vergi planlaması stratejisine göre değerlendirilmelidir; bu konuda bir mali müşavirden destek almak faydalı olur.
Sonuç
Amortisman, sabit kıymetlere yapılan yatırımın maliyetini gerçek kullanım süresine yayarak hem doğru finansal tablo hazırlamayı hem de vergi matrahının doğru hesaplanmasını sağlar. Doğru oranı ve yöntemi seçmek, hem mevzuata uyumu hem de işletmenin vergi yükünü etkiler.
Paramset ile demirbaş, makine ve taşıt gibi sabit kıymetlerinizin amortisman kayıtlarını ön muhasebe sürecinizle birlikte düzenli takip edebilirsiniz.
